Mahkemenin hükmettiği nafaka ödenmezse, nafaka alacaklısı nafaka kararına dayanarak ilamlı icra takibi başlatabilir. Borçluya, borcu 7 gün içinde ödemesi için icra emri gönderilir (İİK m.32). Ödeme yapılmazsa borçlunun maaşına ve mallarına haciz konulabilir; ayrıca alacaklının şikâyeti üzerine icra mahkemesi, nafaka kararına uymayan borçlu hakkında üç aya kadar tazyik hapsine karar verebilir (İİK m.344). Bu yazıda nafaka alacağının icra yoluyla nasıl takip edileceğini, maaş haczindeki önceliği ve tazyik hapsinin şartlarını anlatıyoruz.
Bu yazıda nafakanın miktarı veya hesaplanması konusuna girmiyoruz; nafaka tutarı, somut duruma göre mahkemece belirlenir. Burada yalnızca mahkemece belirlenmiş nafakanın ödenmemesi hâlinde izlenecek icra yolları anlatılmaktadır.
Nafaka için icra takibi nasıl başlatılır?
Nafakaya ilişkin mahkeme kararı bir ilamdır (icra edilebilir mahkeme kararı). Bu nedenle ödenmeyen nafaka için ilamlı takip yoluna gidilir. Takip, ilamın icra dairesine verilmesiyle başlar ve ilamların icrası her icra dairesinden istenebilir (İİK m.34, m.35).
İcra dairesi borçluya bir icra emri gönderir. İcra emrinde borcun 7 gün içinde ödenmesi, aksi hâlde cebri icraya geçileceği ve bu süre içinde mal beyanında bulunulması gerektiği ihtar edilir (İİK m.32).
Nafaka kararlarında borçlunun lehine olan bir istisna da uygulanmaz: Kanun, ilama karşı kanun yoluna başvuran borçluya icranın geri bırakılması kararı alması için süre verilebileceğini düzenlerken, nafaka hükümlerinde böyle bir sürenin verilemeyeceğini açıkça belirtir (İİK m.36).
- Nafaka kararını hazırlayınNafakaya hükmeden mahkeme kararının (ilamın) bir örneğini edinin. Kararın icra edilebilir olup olmadığını kontrol edin.
- Ödenmeyen ayları belirleyinHangi ayların nafakasının ödenmediğini, varsa kısmi ödemeleri banka kayıtlarıyla birlikte not edin.
- İcra takibi başlatınİlamı bir icra dairesine vererek takip başlatın. Birikmiş nafakanın yanında, ileride işleyecek aylık nafaka da takip talebinde gösterilebilir.
- İcra emrinin tebliğini bekleyinBorçluya 7 günlük süre içeren icra emri tebliğ edilir.
- Haciz ve şikâyet yollarını kullanınÖdeme yapılmazsa haciz isteyin; nafaka kararına uyulmaması nedeniyle süresi içinde icra mahkemesine tazyik hapsi için şikâyette bulunun.
Nafaka için maaşa haciz konulabilir mi? Öncelik var mı?
Evet. Nafaka alacağı, maaş haczinde diğer alacaklara göre ayrıcalıklı bir konumdadır:
- İş Kanunu, işçi ücretinin dörtte birinden fazlasının haczedilemeyeceğini düzenlerken nafaka borcu alacaklılarının haklarını saklı tutar (İş K. m.35).
- Sosyal Güvenlik Kurumundan alınan emekli aylıkları kural olarak haczedilemez; ancak nafaka borçları bunun istisnasıdır (5510 sayılı Kanun m.93).
- Nafaka ilamına dayanan alacaklı, önce takip işlemlerini yapmasına gerek kalmadan, kötü niyet hâli dışında, her zaman aynı derecede hacze iştirak edebilir (İİK m.101). “Hacze iştirak”, başka bir alacaklının koydurduğu hacizden aynı sırada pay alabilmektir.
Yargıtay’ın yerleşik görüşüne göre işleyen (her ay ödenmesi gereken) nafaka için maaş haczinde İİK m.83’teki dörtte bir sınırı uygulanmaz ve sıra beklenmez; aylık nafaka maaştan öncelikle kesilebilir. Birikmiş nafaka ise bu ayrıcalıktan aynı ölçüde yararlanmaz; kural olarak dörtte bir sınırı gözetilir. Birikmiş nafakanın diğer hacizler karşısındaki sırası konusunda kaynaklarda farklı ifadeler bulunmaktadır. Genel kuralları maaş haczi ve banka hesabına haciz yazılarımızda anlattık.
Mal beyanında bulunmama gibi hâllerde uygulanan tazyik ve disiplin hapsi, alacak miktarı aylık en yüksek brüt asgari ücretin altında kalan takiplerde uygulanmaz. Ancak kanun, nafaka alacaklarına ilişkin takipleri bu sınırlamanın dışında tutmuştur (İİK m.354).
Nafaka alacaklısının başvurabileceği diğer yollar
Tazyik hapsi ve maaş haczi dışında, nafaka alacağının tahsili için kanunda başka araçlar da bulunur:
- Banka hesabı ve diğer mallara haciz: Kesinleşen takipte borçlunun banka hesaplarına, araçlarına ve taşınmazlarına haciz konulabilir. Emekli aylığı da nafaka için haczedilebilir (5510 sayılı Kanun m.93).
- Başka alacaklıların hacizlerine katılma: Nafaka ilamına dayanan alacaklı, kötü niyet hâli dışında, önce takip işlemlerini yapmaya gerek kalmadan her zaman aynı derecede hacze iştirak edebilir (İİK m.101).
- İflas hâlinde öncelik: Borçlunun iflası hâlinde, iflasın açılmasından önceki son bir yıl içinde tahakkuk etmiş ve nakden ödenmesi gereken aile hukukundan doğan nafaka alacakları sıra cetvelinde birinci sırada yer alır (İİK m.206).
- Mal beyanı: Borçlu kanuni süre içinde mal beyanında bulunmazsa, nafaka takiplerinde asgari ücret sınırı uygulanmadığından, mal beyanına zorlama için tazyik hapsi talep edilebilir (İİK m.76, m.354).
Hangi yolun önce kullanılacağı, borçlunun gelir ve mal durumuna göre değişir; birden fazla yol aynı anda da kullanılabilir.
Tazyik hapsi nedir? (İİK m.344)
Kanuna göre nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine, üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir (İİK m.344).
“Tazyik hapsi”, bir suç cezası değil, borçluyu nafaka kararına uymaya zorlamak için öngörülen bir araçtır. Üç ay üst sınırdır; mahkeme somut olaya göre daha kısa bir süreye karar verebilir. Tazyik hapsi, borcu ortadan kaldırmaz; ödenmeyen nafaka icra takibi yoluyla tahsil edilmeye devam eder.
Şikâyet, takibin yapıldığı yerdeki icra mahkemesine yapılır (İİK m.348). Süre, ödememenin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde bir yıldır (İİK m.347). Tazyik hapsi kendiliğinden uygulanmaz; şikâyet gerekir.
Nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsanız, ileri sürdüğünüz sebepler dikkate alınarak tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK m.344). Karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (İİK m.353).
Tazyik hapsi için hangi şartlar aranır?
Kanunda ve yerleşik uygulamada aranan başlıca şartlar şunlardır:
- Nafakaya ilişkin icra edilebilir bir mahkeme kararı ve buna dayalı başlatılmış bir icra takibi bulunmalıdır.
- Borçluya icra emri usulüne uygun tebliğ edilmiş olmalıdır.
- Borçlu nafaka kararının gereğini yerine getirmemiş olmalıdır.
- Alacaklı, süresi içinde icra mahkemesine şikâyette bulunmalıdır (İİK m.347).
Kaynaklarda, tazyik hapsinin özellikle icra emrinin tebliğinden sonra ödenmeyen işleyen aylık nafaka için istenebileceği belirtilmektedir. Şikâyet süresi her ödenmeyen ay için ayrı değerlendirildiğinden, uzun süre önce birikmiş nafakalar için tazyik hapsi istenip istenemeyeceği konusunda uygulamada farklı ifadeler bulunmaktadır. Süresi geçmiş aylara ait nafaka alacağı, haciz yoluyla tahsil edilmeye devam eder.
Şikâyet hakkı, öğrenmeden itibaren üç ay ve her hâlde bir yıl içinde kullanılmazsa düşer (İİK m.347). Ayrıca tazyik hapsine ilişkin karar, kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilmez (İİK m.354). Ödenmeyen nafaka için şikâyeti geciktirmemek gerekir.
Borçlu ödeme yaparsa ne olur?
Hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra borçlu kararın gereğini yerine getirirse tahliye edilir (İİK m.344). Ayrıca şikâyete bağlı suçlarda şikâyetçi şikâyetinden vazgeçer veya borcun ödendiği sabit olursa dava ve tüm sonuçlarıyla ceza düşer (İİK m.354).
Bu nedenle ödeme yapan borçlunun, ödemeyi icra dosyasına yaptığını gösteren dekontu saklaması önemlidir. Borçlunun ödeme yapması, takip dosyasındaki diğer alacakları (faiz, masraf, birikmiş nafaka) kendiliğinden sona erdirmez; bunlar icra dosyası kapsamında takip edilmeye devam eder.
Nafaka alacağı zamanaşımına uğrar mı?
Nafaka kararına dayalı takip bir ilamlı takiptir ve ilama dayalı takipler son işlemden itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (İİK m.39). Dönemsel nafaka alacaklarında hangi sürenin uygulanacağı, takibin ne zaman başlatıldığı ve dosyada hangi işlemlerin yapıldığı somut olaya göre değerlendirilmelidir. Konuyu genel olarak icra dosyası ne zaman düşer yazımızda anlattık.
Nafaka borçlusu ödeme güçlüğü çekiyorsa ne olur?
Nafaka borçlusunun gelirinin azalması, kendiliğinden nafaka borcunu azaltmaz; mahkemece belirlenen nafaka, yeni bir mahkeme kararıyla değiştirilinceye kadar ödenmek zorundadır. Borçlunun koşulları değiştiyse yapması gereken, nafakanın azaltılması veya kaldırılması için dava açmaktır.
Kanun bu durumu tazyik hapsi bakımından da dikkate alır: Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmışsa, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK m.344). Ancak bu bir zorunluluk değil, icra mahkemesinin takdirindedir ve dava açılmış olması birikmiş nafaka borcunu ortadan kaldırmaz.
Ne zaman avukata danışmak gerekir?
Nafaka uzun süredir ödenmiyorsa, borçlunun düzenli bir geliri olup olmadığı bilinmiyorsa, maaş haczinde başka alacaklıların hacizleri de varsa ya da borçlu nafakanın azaltılması veya kaldırılması davası açtıysa, izlenecek yolun planlanması için bir avukattan görüş almak yerinde olur. Nafaka borçlusu iseniz, ödeme güçlüğü yaşamanız hâlinde başvurabileceğiniz yolları da değerlendirmek önemlidir. Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Nafaka ödenmezse ne olur?
Nafaka alacaklısı, nafaka kararına dayanarak ilamlı icra takibi başlatabilir. Borçlu icra emrine rağmen ödemezse maaşına, banka hesabına ve diğer mallarına haciz konulabilir; ayrıca alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir (İİK m.32, m.344).
Nafaka ödemeyen kişiye hapis cezası verilir mi?
Kanundaki yaptırım bir ceza değil, tazyik hapsidir: Nafakaya ilişkin kararın gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapis başladıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir (İİK m.344).
Nafaka için şikâyet süresi ne kadar?
Şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer (İİK m.347). Bu nedenle ödenmeyen aylar için şikâyeti geciktirmemek gerekir.
Nafaka borcu için maaşın tamamı kesilir mi?
Yargıtay'ın yerleşik görüşüne göre aylık işleyen nafaka için dörtte bir sınırı uygulanmaz; nafaka tutarı maaştan öncelikle kesilebilir. Birikmiş nafaka için ise kural olarak dörtte bir sınırı gözetilir. Ayrıntılar icra dairesinin takdirine ve dosyaya göre değişebilir.
Dayanak mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.