Arabuluculuk
Uyuşmazlığı mahkemeye taşımadan, tarafların birlikte belirleyeceği bir çözüme ulaşmak için yürütülen tarafsız bir görüşme süreci.
Çözümü taraflar belirler
Arabuluculukta uyuşmazlığın tarafları, tarafsız bir arabulucunun yürüttüğü görüşmelerde kendi çözümlerini arar. Arabulucu karar vermez; tarafların birbirini dinlemesini ve seçenekleri birlikte değerlendirmesini sağlar.
Kanunen arabuluculuğun zorunlu olmadığı uyuşmazlıklarda da taraflar bu yola isteğe bağlı olarak başvurabilir. Buna ihtiyari arabuluculuk denir. Uygulamada en sık, iş ilişkisi sona ererken çalışanın alacaklarının konuşulmasında başvurulur. Şirketler arasındaki ticari anlaşmazlıklar ve ortaklık sorunları da bu yolun kullanıldığı alanlardır.
Sürecin dayandığı ilkeler
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu
- İsteğe bağlılık
- Taraflar sürece katılmakta, devam etmekte ve süreci sonlandırmakta serbesttir.
- Eşitlik
- Taraflar süreç boyunca eşit haklara sahiptir.
- Gizlilik
- Görüşmeler ve sunulan belgeler, aksi kararlaştırılmadıkça gizli tutulur.
- Tarafsızlık
- Arabulucu taraflardan birini temsil etmez, karar vermez ve çözüm dayatmaz.
İhtiyari arabuluculuk nasıl işler?
Başvurudan anlaşmanın uygulanmasına kadar süreç çoğunlukla altı aşamadan geçer. Usulü taraflar birlikte belirleyebildiği için her dosyada aynı sırayla ilerlemeyebilir.
- 1. aşama
Arabulucuya başvuru
Taraflardan biri ya da taraflar birlikte arabulucuya başvurur. Başvuru için uyuşmazlığın kısa bir özeti yeterlidir; ayrıntılar görüşmelerde ele alınır.
Başvuruda gerekenler
- Tarafların unvanı veya adı ve iletişim bilgileri
- Uyuşmazlığın kısa özeti
- Varsa ilgili sözleşme ve yazışmalar; iş uyuşmazlıklarında iş sözleşmesi, bordrolar ve fesih belgeleri
- 2. aşama
Karşı tarafın sürece davet edilmesi
Arabulucu karşı tarafla iletişime geçer, süreci anlatır ve arabuluculuğa katılmak isteyip istemediğini sorar. Arabuluculuk isteğe bağlıdır; aksi kararlaştırılmadıkça teklife 30 gün içinde olumlu cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır (HUAK m. 13).
Başvuruyu hangi taraf yapmış olursa olsun arabulucu iki tarafa da eşit mesafededir.
- 3. aşama
İlk toplantı
Arabulucu tarafları ilk toplantıya davet eder. Sürecin nasıl yürüyeceği bu toplantıda açıklanır; taraflar isterse görüşme usulünü birlikte belirler (HUAK m. 15).
Bu toplantıda konuşulanlar
- Arabulucunun rolü ve tarafsızlığı
- Gizlilik kuralları
- Görüşme takvimi ve yeri
- Arabuluculuk ücreti
- 4. aşama
Ortak ve ayrı görüşmeler
Taraflar görüşmelere bizzat, kanuni temsilcileri ya da avukatlarıyla katılabilir. Görüşmeler ortak oturumlarla yürür; gerektiğinde arabulucu taraflarla ayrı ayrı da görüşür. Örneğin iş ilişkisinin sona ermesinde kıdem, ihbar ve diğer alacaklar tek tek ele alınabilir.
Ortak oturum
Taraflar birbirinin taleplerini ve önceliklerini doğrudan dinler; çözüm seçenekleri birlikte konuşulur.
Ayrı oturum
Arabulucu her tarafla ayrı görüşür. Tarafın paylaşılmasına izin vermediği bilgi karşı tarafa aktarılmaz.
Görüşmelerde yapılan teklifler ve beyanlar, anlaşma sağlanamazsa sonradan delil olarak kullanılamaz (HUAK m. 5).
- 5. aşama
Sürecin sona ermesi
Süreç anlaşma ya da anlaşmama ile sona erer; arabulucu son tutanağı düzenler.
Anlaşma sağlanırsa
Üzerinde anlaşılan hususlar anlaşma belgesine yazılır ve imzalanır. Bu hususlarda artık dava açılamaz (HUAK m. 18).
Anlaşma sağlanamazsa
Taraflar dava ya da diğer yollara başvurmakta serbesttir. Görüşmelerin içeriği gizli kalır.
- 6. aşama
Anlaşmanın uygulanması
Taraflar, avukatları ve arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi; kanunda şerh zorunlu tutulan hâller dışında, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Diğer durumlarda mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınabilir.
Anlaşmaya uyulmazsa belge, mahkeme kararı gibi icra takibine konu edilebilir.
Dava ile arabuluculuk arasındaki farklar
İki yol birbirinin alternatifi değil; anlaşma sağlanamazsa dava yolu açık kalır.
Arabuluculuk taraflara ne sağlar?
Özellikle iş ilişkisinin sona ermesi ve ticari anlaşmazlıklarda, tarafların bu yolu tercih etme nedenleri.
- 243 gün
- Hukuk mahkemelerinde bir davanın ilk derecedeki ortalama görülme süresiAdalet İstatistikleri 2025
- 10 gün
- İş uyuşmazlıklarında arabuluculuk sürecinin ortalama süresiAdalet Bakanlığı, 2024
- %97
- İhtiyari arabuluculukta, müzakeresi tamamlanan dosyalarda anlaşma oranıAdalet Bakanlığı, 2024
Rakamlar ülke geneli ortalamalardır; her dosyanın süresi ve sonucu kendi koşullarına bağlıdır.
- Zaman
- Görüşme takvimini taraflar belirler; mahkeme takvimine bağlı kalınmaz. Uygun dosyalarda süreç tek oturumda tamamlanabilir.
- Öngörülebilir maliyet
- Arabulucu ücreti resmî tarifeye bağlıdır ve aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit paylaşılır. Anlaşma sağlanırsa harç, bilirkişi ve uzun süren yargılamaya bağlı diğer giderler doğmaz.
- Sonuç üzerinde söz hakkı
- Hiçbir taraf kabul etmediği bir sonuca zorlanmaz. Anlaşmanın içeriğini taraflar birlikte belirler.
- Gizlilik ve itibar
- Görüşmeler kamuya açık değildir. Şirket içi konular, ticari bilgiler ve çalışanla ilgili ayrıntılar görüşme odasında kalır.
- İlişkinin korunması
- Ticari ilişkiler devam edebilir; iş ilişkisi sona eren çalışanla da ayrılık karşılıklı anlaşmayla, düzgün biçimde kapanır.
- Esnek çözümler
- Ödeme takvimi, taksitlendirme ya da iş ilişkisinin bitiş tarihi gibi, taraflara özel düzenlemeler anlaşmaya yazılabilir.
- Hukuki kesinlik
- Anlaşılan hususlarda sonradan dava açılamaz. Koşulları sağlanan anlaşma belgesi, mahkeme kararı gibi icra edilebilir.
- Dava hakkı saklı kalır
- Anlaşma sağlanamazsa dava yolu açık kalır; görüşmelerde yapılan teklif ve beyanlar sonradan delil olarak kullanılamaz.
Av. Arb. Burcu Benli Yörük
Arabulucu
- Arabulucular Sicili
- 14093
- Sicile kayıtlı alanlar
- Sigorta Hukuku, İş Hukuku, Ticari Hukuk, Tüketici Hukuku
- Görüşme yeri
- Çınar Mah. Fatih Cad. No:1/23 Çiçek Plaza Kat:3 D:317, Bornova / İzmir
Arabulucu ve avukat rolleri ayrıdır
Burcu Benli Yörük avukat olmasının yanında Adalet Bakanlığı Arabulucular Siciline kayıtlı bir arabulucudur. Arabulucu olarak görev yaptığı uyuşmazlıkta taraflardan hiçbirinin vekili olarak hareket etmez.
- Tarafsızlığı etkileyebilecek her durum, görevi kabul etmeden önce taraflara açıklanır.
- Arabulucu, görev yaptığı uyuşmazlıkla ilgili sonradan açılan davada taraflardan birinin avukatı olamaz.
- Taraflar, görüşmelere kendi avukatlarıyla katılabilir.
Arabuluculuk başvurusu
Taraflardan biri ya da taraflar birlikte başvurabilir. Başvurudan sonra karşı taraf arabulucu tarafından sürece davet edilir.
Sık sorulan sorular
İş ilişkisi sona ererken çalışanla arabuluculuk yapılabilir mi?
Evet. İşveren ve çalışan, işçilik alacakları konusunda ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir; anlaşılan hususlarda sonradan dava açılamaz. Anlaşmanın geçerli olması için taraflar arasında gerçek bir uyuşmazlığın bulunması ve sürecin kanuna uygun yürütülmesi gerekir.
Arabuluculuk ücretini kim öder?
Ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir. Tutar, Adalet Bakanlığının her yıl yayımladığı Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenir; tarifedeki tutarın altında ücret kararlaştırılamaz.
Görüşmelere avukatla katılmak zorunlu mu?
Hayır. Taraflar görüşmelere bizzat, kanuni temsilcileri ya da avukatları aracılığıyla katılabilir. Şirketler yetkili temsilcileriyle katılır.
Süreç ne kadar sürer?
İhtiyari arabuluculuk için kanunda belirli bir süre yoktur. Görüşmelerin sayısı ve takvimi, uyuşmazlığın niteliğine göre taraflarla birlikte belirlenir.
Karşı taraf kabul etmezse ne olur?
Arabuluculuk isteğe bağlı olduğu için süreç başlamaz. Aksi kararlaştırılmadıkça teklife 30 gün içinde olumlu cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır.
Anlaşma sağlanamazsa ne olur?
Taraflar dava ya da diğer yollara başvurmakta serbesttir. Görüşmelerde yapılan teklif ve beyanlar sonradan delil olarak kullanılamaz.