Maaş haczinde maaşın tamamı kesilemez. İcra ve İflas Kanunu’na göre maaştan önce borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar düşülür; ancak haczedilecek miktar maaşın dörtte birinden az olamaz (İİK m.83). İşçi ücretleri için İş Kanunu ayrıca, aylık ücretin dörtte birinden fazlasının haczedilemeyeceğini düzenler (İş K. m.35). Bu nedenle uygulamada adi alacaklar için kural olarak maaşın dörtte biri kesilir. Nafaka alacakları ise bu kuralın önemli istisnasıdır. Bu yazıda maaş haczinin nasıl işlediğini, birden fazla hacizde sıranın nasıl belirlendiğini ve fazla kesintiye karşı ne yapılabileceğini anlatıyoruz.
Maaş haczi nedir, nasıl başlar?
Maaş haczi, kesinleşmiş bir icra takibinde alacaklının talebiyle borçlunun maaş veya ücretinin bir kısmına haciz konulmasıdır. Takip kesinleşmeden (ödeme emrine itiraz edilmişse itiraz kaldırılmadan) haciz istenemez (İİK m.78). Takibin nasıl kesinleştiğini ödeme emri yazımızda anlattık.
İcra dairesi, haciz yazısını borçlunun çalıştığı kuruma veya işverene gönderir. İşveren (kanunun deyişiyle “kanuni muhatap”):
- Haczin uygulandığını ve borçlunun maaş miktarını en geç bir hafta içinde icra dairesine bildirmek,
- Borç bitene kadar haczedilen miktarı her ay keserek icra dairesine göndermek zorundadır (İİK m.355).
İşveren bu yükümlülüğe uymazsa, kesmediği veya göndermediği para, ayrıca mahkeme kararı alınmasına gerek olmadan işverenden tahsil edilebilir (İİK m.356). İşverenin daha sonra borçluya başvurma hakkı vardır.
Maaş haczi işverene nasıl yansır?
Maaş haczi, çalışanın işyerinde zor durumda kalacağı endişesi yaratabilir. Kanun açısından işverenin rolü, icra dairesinin haciz yazısını uygulamakla sınırlıdır: İşveren haczin uygulandığını ve maaş miktarını bildirir, haczedilen kısmı her ay keserek icra dairesine gönderir (İİK m.355).
İşveren, kesinti oranını kendisi belirleyemez; icra dairesinin yazısında belirtilen oranı uygular. Yazıda bir hata olduğunu düşünüyorsanız işverenle değil, icra dairesi ve gerekirse icra mahkemesiyle muhatap olmanız gerekir. İşverenin kesintiyi yapmaması veya parayı göndermemesi hâlinde sorumluluğun işverene geçebileceğini de unutmamak gerekir (İİK m.356). Bu nedenle işverenden, kanuna aykırı olduğunu düşündüğünüz bir kesintiyi kendiliğinden durdurmasını beklemek yerine şikâyet yoluna başvurmak daha sağlıklıdır.
Maaşın ne kadarı kesilir? Dörtte bir kuralı
Bu konuda iki kanun hükmü birlikte okunur:
Maaşlar, ücretler, emekli maaşları ve benzeri gelirler; borçlu ve ailesinin geçinmesi için icra memurunca gerekli görülen miktar düşüldükten sonra haczedilebilir. Ancak haczedilecek miktar bunların dörtte birinden az olamaz.
İşçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez veya başkasına devredilemez. İşçinin bakmakla yükümlü olduğu aile üyeleri için hâkimin takdir edeceği miktar bu paraya dahil değildir. Nafaka alacaklılarının hakları saklıdır.
Bu iki hüküm farklı açılardan yazılmıştır: İİK m.83 “en az dörtte bir” der, İş Kanunu m.35 ise işçiler için “dörtte birden fazlası haczedilemez” der. Uygulamada adi (nafaka dışındaki) alacaklar için maaştan dörtte bir oranında kesinti yapılması yaygındır. Somut durumda hangi tutarın kesileceğini icra müdürü belirler.
Burada yalnızca kanundaki sabit oranı aktarıyoruz. Maaşın hangi kalemlerinin (ikramiye, fazla mesai, yan ödemeler gibi) kesintiye esas alınacağı, dosyanın ve ödemenin niteliğine göre değişebilir; bu değerlendirme icra dairesi ve gerekirse icra mahkemesi tarafından somut dosyaya göre yapılır.
Hangi gelirler kısmen, hangileri hiç haczedilemez?
İİK m.83, yalnızca maaşları değil, benzer nitelikteki diğer gelirleri de kısmen haczedilebilir gelirler arasında sayar: maaşlar, tahsisatlar ve her türlü ücretler, intifa hakları ve hasılatı, ilama dayanmayan nafakalar, emekli maaşları, sigortalar veya emekli sandıklarınca bağlanan iratlar (İİK m.83).
Bazı gelirler ise hiç haczedilemez. Örneğin ordu ve zabıta hizmetlerinde malul olanlara bağlanan emeklilik maaşları, yardım sandıklarınca hastalık, zaruret ve ölüm gibi hâllerde bağlanan maaşlar, vücut veya sağlık zararları için ödenen tazminatlar ve öğrenci bursları haczedilemez (İİK m.82). SGK’dan alınan emekli aylıkları da nafaka ve Kurum alacakları dışında haczedilemez (5510 sayılı Kanun m.93).
Birden fazla maaş haczi varsa ne olur?
Birden fazla alacaklı maaşınıza haciz koydurmuşsa kesinti oranı artmaz. Kanuna göre birden fazla haciz varsa hacizler sıraya konur; sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez (İİK m.83).
Yani ilk dosyanın borcu bitene kadar kesinti yalnızca o dosyaya gider; ikinci dosya sırasını bekler. Sıranın yanlış uygulandığını düşünüyorsanız bu durum, şikâyet yoluyla icra mahkemesinde ileri sürülebilir (İİK m.16).
Nafaka için maaş haczinde öncelik var mı?
Evet. İş Kanunu, ücretin dörtte bir sınırını düzenlerken nafaka alacaklılarının haklarını saklı tutar (İş K. m.35). Emekli aylıkları da nafaka borçları için haczedilebilir (5510 sayılı Kanun m.93).
Yargıtay’ın yerleşik görüşüne göre:
- İşleyen (her ay ödenmesi gereken) nafaka için dörtte bir sınırı uygulanmaz ve bu nafaka için maaş haczinde sıra beklenmez; aylık nafaka maaştan öncelikle kesilebilir.
- Birikmiş (geçmiş aylara ait) nafaka ise bu ayrıcalıktan aynı şekilde yararlanmaz; kural olarak İİK m.83’teki dörtte bir sınırı gözetilerek kesinti yapılır.
Birikmiş nafakanın diğer alacaklıların hacizleri karşısındaki sırası konusunda kaynaklarda farklı ifadeler bulunmaktadır. Nafaka alacağının nasıl takip edileceğini nafaka ödenmezse icra ve tazyik hapsi yazımızda anlattık.
Emekli maaşı haczedilebilir mi?
Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ödenen gelir, aylık ve ödenekler; Kurumun kendi alacakları ve nafaka borçları dışında haczedilemez. Borçlunun muvafakati (rızası) yoksa, icra müdürü bu aylıkların haczine ilişkin talebi reddeder (5510 sayılı Kanun m.93).
Borçlunun rızası konusunda dikkat edilmesi gereken bir nokta vardır: Kanuna göre, haczedilemeyen veya kısmen haczedilebilen mal ve hakların haczedilebileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar geçersizdir (İİK m.83/a). Yargıtay’ın yerleşik görüşüne göre borçlu, bu korumadan ancak takip kesinleştikten sonra, haciz sırasında veya sonrasında açıkça vazgeçebilir; kredi sözleşmesinde önceden verilmiş genel bir “haczine razıyım” beyanı icra haczi bakımından geçerli sayılmaz. Bankaların kendi kredi alacakları için emekli maaşına koyduğu blokeler ise ayrı bir konudur; bunu banka hesabına haciz yazımızda anlattık.
Maaşımdan fazla kesinti yapılıyorsa ne yapabilirim?
Kanuna aykırı veya olaya uygun olmayan icra işlemlerine karşı şikâyet yoluna gidilir. Şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine yapılır (İİK m.16).
- Kesintiyi belgeleyinMaaş bordronuzu ve kesinti tutarlarını gösteren belgeleri toplayın. Hangi icra dosyası için kesinti yapıldığını öğrenin.
- İcra dosyasını inceleyinHaciz yazısında hangi oranın belirtildiğine, birden fazla dosyada sıraya uyulup uyulmadığına bakın.
- Süresinde şikâyet edinFazla kesintiyi öğrendiğiniz tarihten itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet dilekçesi verin (İİK m.16).
- Gerekirse iade isteyinŞikâyetin kabulü hâlinde fazla kesilen kısmın durumu mahkeme kararına göre belirlenir.
7 günlük şikâyet süresi kısadır ve kaçırılırsa hak kaybı doğabilir. Maaşınızdan beklenmedik bir kesinti yapıldığını fark ettiğiniz anda icra dosyasını incelemenizi öneririz.
Maaş haczi ne zaman sona erer?
Maaş haczi, takip konusu borç, faiz ve masraflar tamamen ödenene kadar devam eder. Borcu daha hızlı kapatmak isteyen borçlu, icra dairesinde alacaklıyla taksit sözleşmesi yapabilir (İİK m.111). İşten ayrılma veya işyeri değişikliği hâlinde işverenin bunu derhal icra dairesine bildirme yükümlülüğü vardır (İİK m.355).
Maaş haczinin süresi, borcun büyüklüğüne ve kesilen tutara bağlı olarak dosyadan dosyaya değişir. Maaş dışında, haczedilemeyen başka mal ve haklar da vardır; bunları haczedilemeyen mallar yazımızda anlattık.
Maaş haczini durdurmak için neler yapılabilir?
Maaş haczinin sona ermesi veya durması için başvurulabilecek başlıca yollar şunlardır:
- Borcu ödemek: Borç, faiz ve masraflar ödenince haciz kalkar.
- Taksit sözleşmesi: Alacaklıyla icra dairesinde taksit sözleşmesi yapılabilir (İİK m.111).
- Şikâyet: Kesinti oranı kanuna aykırıysa, haczedilemeyen bir gelir haczedildiyse veya takip kesinleşmeden haciz konduysa 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet edilebilir (İİK m.16, m.78).
- Menfi tespit veya istirdat davası: Borçlu olmadığınızı düşünüyorsanız genel mahkemede dava açılabilir (İİK m.72).
Takip size usulüne uygun tebliğ edilmeden kesinleşmiş gösterildiyse bu da şikâyet konusu olabilir; bunun değerlendirmesi somut tebligat kayıtlarına göre yapılır.
Ne zaman avukata danışmak gerekir?
Maaşınızdan dörtte birden fazla kesinti yapılıyorsa, birden fazla icra dosyası varsa ve sıranın doğru uygulanıp uygulanmadığından emin değilseniz, nafaka ve adi alacak hacizleri birlikte uygulanıyorsa ya da emekli aylığınıza haciz konulduysa bir avukattan görüş almak yerinde olur. Şikâyet süresinin kısa olduğunu unutmayın. Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Maaş haczinde maaşın ne kadarı kesilir?
Kanuna göre maaştan borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar düşüldükten sonra haciz yapılır; ancak haczedilecek miktar maaşın dörtte birinden az olamaz (İİK m.83). İşçi ücretlerinde ise aylık ücretin dörtte birinden fazlası haczedilemez (İş K. m.35). Uygulamada adi alacaklar için kural olarak maaşın dörtte biri kesilir.
Birden fazla icra dosyası varsa maaştan daha fazla mı kesilir?
Hayır. Birden fazla haciz varsa hacizler sıraya konur ve sırada önde olan haczin kesintisi bitmeden sonraki haciz için kesintiye geçilmez (İİK m.83). Bu kural, işleyen nafaka için Yargıtay uygulamasında farklı değerlendirilir.
Nafaka borcu için maaşın tamamı kesilebilir mi?
Yargıtay'ın yerleşik görüşüne göre aylık işleyen nafaka için dörtte bir sınırı uygulanmaz; nafaka tutarı maaştan öncelikle kesilebilir. Birikmiş (geçmiş aylara ait) nafaka için ise kural olarak dörtte bir sınırı gözetilir. Somut uygulama icra dairesinin takdirine ve dosyaya göre değişebilir.
Emekli maaşına haciz konulabilir mi?
Sosyal Güvenlik Kurumundan alınan emekli aylıkları; nafaka borçları ve Kurumun kendi alacakları dışında haczedilemez. Borçlunun muvafakati yoksa icra müdürü haciz talebini reddeder (5510 sayılı Kanun m.93).
Dayanak mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.