Kusur Oranları Ne Anlama Gelir? %0, %50, %100, Asli ve Tali Kusur

Kusur Oranları Ne Anlama Gelir? %0, %50, %100, Asli ve Tali Kusur

Trafik kazasında kusur oranı ne demek? %0, %50 ve %100 kusurun tazminata etkisi, asli ve tali kusur farkı, mahkemenin farklı oran belirlemesi.

Kusur oranı, bir trafik kazasının meydana gelmesinde hangi sürücünün ne ölçüde sorumlu olduğunu gösteren orandır. Taraflarca tutulan tutanaklarda sigorta şirketleri her araç için %0, %50 veya %100 oranlarından birini belirler. Karşı tarafın trafik sigortası, zararınızın yalnızca karşı tarafın kusuruna denk gelen kısmını öder: %0 kusurluysanız zararınızın tamamını, %50 kusurluysanız yarısını isteyebilirsiniz; %100 kusurluysanız karşı sigortadan bir şey isteyemezsiniz. Bu yazıda kusur oranlarının anlamını, asli ve tali kusur kavramlarını ve kusurun tazminata etkisini anlatıyoruz.

Trafik kazasında kusur oranını kim belirler?

Kusur oranını kimin belirlediği, kazanın nasıl tespit edildiğine ve uyuşmazlığın hangi aşamada olduğuna bağlıdır.

Yalnız maddi hasarlı kazalarda taraflar kaza tespit tutanağını kendileri doldurabilir. Bu tutanakta kusur oranı yazılmaz. Tutanak sigorta şirketlerince Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) sistemine girilir ve kazaya karışan araçların sigorta şirketleri 3 iş günü içinde kusur değerlendirmesi yapar. Şirketler anlaşamazsa dosyayı Kaza Kusur Değerlendirme Komisyonu sonuçlandırır.

Yaralanmalı kazalarda veya tarafların anlaşamadığı durumlarda tutanağı kolluk (polis veya jandarma) düzenler. Uyuşmazlık Sigorta Tahkim Komisyonuna veya mahkemeye taşınırsa, kusur oranını son olarak hakem veya hâkim belirler; bunu yaparken genellikle bilirkişi (teknik konularda mahkemeye veya hakeme görüş bildiren kişi) incelemesine başvurur.

%0, %50 ve %100 kusur ne demek?

SBM uygulamasında taraflarca tutulan tutanaklar için yalnızca üç oran kullanılır:

  • %0 kusur: Kazada hiç kusurunuzun olmadığı kabul edilmiştir. Kazaya tamamen karşı taraf sebep olmuştur.
  • %50 kusur: İki sürücünün de kazanın oluşumunda eşit derecede kusurlu olduğu kabul edilmiştir.
  • %100 kusur: Kazanın tamamen sizin kusurunuzla meydana geldiği kabul edilmiştir.

Bu oranların tazminat talebine etkisini aşağıdaki tabloda özetledik. Tablo, iki aracın karıştığı maddi hasarlı bir kazada araç hasarı ve değer kaybı talepleri içindir.

Sizin kusur oranınız Karşı tarafın trafik sigortasından isteyebileceğiniz Karşı tarafın sizin trafik sigortanızdan isteyebileceği
%0 Zararınızın tamamı (teminat limitleri içinde) Hiçbir şey
%50 Zararınızın yarısı Kendi zararının yarısı
%100 Hiçbir şey (kaskonuz varsa poliçeye göre kasko şirketinize başvurabilirsiniz) Zararının tamamı (teminat limitleri içinde)

Trafik sigortası, kaza tarihinde geçerli teminat limitleri içinde ödeme yapar (Genel Şartlar A.3). 2026 yılı için otomobillerde maddi zararlar teminatı araç başına 400.000 TL, kaza başına 800.000 TL’dir. Zarar bu limiti aşarsa aşan kısım kusurlu sürücü ve araç işletenine karşı, varsa İMM (ihtiyari mali mesuliyet) poliçesinin kapsamı da incelenerek ileri sürülebilir.

Asli kusur ve tali kusur nedir?

Asli kusur, kazanın meydana gelmesinde belirleyici olan, esas kusurdur. Tali kusur ise kazaya ikinci derecede katkı sağlayan, kazanın oluşumunda daha az etkili olan kusurdur. Bir kazada sürücülerden biri asli, diğeri tali kusurlu olabileceği gibi her iki sürücünün de asli kusurlu olduğu durumlar da olabilir.

Karayolları Trafik Kanunu’nda (m.84) ve Karayolları Trafik Yönetmeliği’nde bazı kural ihlalleri asli kusur hali olarak sayılmıştır. Bunlara örnek olarak şunlar gösterilebilir:

  • Kırmızı ışıkta veya yetkili görevlinin “dur” işaretinde geçmek,
  • Aynı yönde giderken önündeki araca arkadan çarpmak,
  • Kavşaklarda geçiş önceliğine uymamak,
  • Geçme yasağı olan yerlerde geçmek, şeride tecavüz etmek,
  • Kurallara uygun park edilmiş bir araca çarpmak.

Taraflarca doldurulan kaza tespit tutanağındaki kutucukların önemli bir kısmı da bu tür ihlallere karşılık gelir. Bu yüzden tutanakta kazanın oluş şeklini doğru işaretlemek, kusur değerlendirmesini doğrudan etkiler.

Bilgi

Asli kusur hallerinden birinin bulunması, kusur oranının her durumda otomatik olarak %100 olacağı anlamına gelmez. Örneğin her iki sürücünün de kural ihlali varsa oranlar somut olayın tüm koşulları değerlendirilerek belirlenir. Tazminat yargılamasında hâkim, ceza hukukunun sorumluluğa ilişkin hükümleriyle ve ceza hâkiminin kusur değerlendirmesiyle bağlı değildir (TBK m.74).

Kusur oranı tazminatı nasıl etkiler?

Kusur, tazminatın hem varlığını hem de miktarını etkiler. Bunun birkaç dayanağı vardır:

Kendi kusurunuza denk gelen kısım teminat dışıdır. Kanuna göre hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri zorunlu trafik sigortası kapsamı dışındadır (KTK m.92/g, Genel Şartlar A.6/b). Karşı tarafın sigortası, zararınızın yalnızca kendi sigortalısının kusuruna denk gelen kısmını karşılar. Bu kural araç hasarı kadar değer kaybı talepleri için de geçerlidir.

Araçlar arasındaki maddi zararlarda kusur aranır. İki motorlu aracın karıştığı kazada işletenlerden birine ait bir şey (örneğin aracı) zarar görürse, zarar gören, zararın karşı tarafın kusuru veya karşı araçtaki bir bozukluk yüzünden meydana geldiğini ispat ederse karşı işleten tazminatla yükümlü olur (KTK m.89). İşletenlerden biri bedensel zarara uğrarsa da kazaya katılan araçların işletenleri, özel durumlar başka türlü paylaştırmayı haklı göstermedikçe kendilerine düşen kusur oranında zararı gidermekle yükümlüdür (KTK m.89).

Ağır kusur ve mücbir sebep sorumluluğu kaldırabilir. İşleten, kendisinin veya eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin kusuru bulunmadığını ve araçtaki bir bozukluğun kazayı etkilemediğini, kazanın bir mücbir sebepten (önlenemeyen olağanüstü olay) veya zarar görenin ya da üçüncü bir kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulur (KTK m.86).

Hâkim, zarar görenin kusuru nedeniyle tazminatı indirebilir. Zarar gören, zararın doğmasında veya artmasında etkili olmuşsa hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir (TBK m.52). İşleten de kazanın oluşunda zarar görenin kusurunun bulunduğunu ispat ederse hâkim, durum ve şartlara göre tazminatı indirebilir (KTK m.86). Hâkim tazminatın kapsamını belirlerken özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alır (TBK m.51).

Üçüncü kişilere karşı sorumlular birlikte sorumludur. Bir motorlu aracın karıştığı kazada üçüncü bir kişinin (örneğin bir yayanın veya yolcunun) uğradığı zarardan birden fazla kişi sorumluysa, bunlar zarar görene karşı müteselsilen sorumludur; yani zarar gören tazminatın tamamını sorumlulardan herhangi birinden isteyebilir. Sorumlular arasındaki iç ilişkide ise zarar, olayın bütün şartları değerlendirilerek ve kural olarak kusur oranlarına göre paylaştırılır (KTK m.88). Yolcuların hakları için yolcuyken kaza geçirdim yazımıza bakabilirsiniz.

Kusur oranının tazminata etkisi bu kadar doğrudan olduğu için, size verilen orana katılmıyorsanız kusur oranına itiraz yollarını süresinde kullanmanız önemlidir.

Mahkeme veya hakem farklı kusur oranı belirleyebilir mi?

Evet. %0, %50 ve %100 oranları, taraflarca tutulan tutanaklarda sigorta şirketlerinin SBM sistemi üzerinden yaptığı değerlendirmeye özgüdür. Uyuşmazlık Sigorta Tahkim Komisyonuna veya mahkemeye taşındığında hakem veya hâkim bu oranla bağlı değildir. Bilirkişi; tutanak, kroki, fotoğraflar, kamera kayıtları, araçlardaki hasarın yeri ve tanık beyanları gibi delilleri inceleyerek kusur oranını yeniden belirler. Bu aşamada örneğin %25 veya %75 gibi oranlar da belirlenebilir.

Kolluk tarafından düzenlenen tutanaklardaki kusur tespitleri de tazminat yargılamasında hâkimi veya hakemi bağlamaz; bilirkişi incelemesiyle kusur yeniden değerlendirilebilir.

Kusur oranı sonradan değişir mi?

Kusur oranı birkaç yolla değişebilir:

  • İtirazla: Şirketlerin anlaşarak belirlediği orana, bildirimden itibaren 5 gün içinde ek bilgi ve belgeyle sigorta şirketine itiraz edilebilir; şirketler 3 gün içinde yeniden değerlendirir. İki aracın sigortacısı aynıysa itiraz SBM sitesi üzerinden yapılır ve dosyayı Kaza Kusur Değerlendirme Komisyonu inceler.
  • Maddi hataların düzeltilmesiyle: Eksik veya yanlış bilgi girilmesinden kaynaklanan maddi hatalar, şirketlerin mutabakatıyla düzeltilir.
  • Tahkim veya dava yoluyla: İtiraz sonuç vermezse veya süresinde yapılmazsa Sigorta Tahkim Komisyonu veya mahkeme yolu açıktır; burada kusur bilirkişi incelemesiyle yeniden belirlenebilir.

Tahkime veya mahkemeye gitmeden önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapılması gerektiğini unutmayın; ayrıntılar sigortaya başvuru şartı yazımızda. Bu süreçler sırasında zamanaşımı süresini de takip etmek gerekir: maddi zarar talepleri kural olarak zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmeden itibaren 2 yıl, her halde kaza tarihinden itibaren 10 yıl içinde zamanaşımına uğrar (KTK m.109).

Kusurlu bulunmak trafik sigortası primimi etkiler mi?

Kusur oranı yalnızca o kazadaki tazminatı değil, ileride ödeyeceğiniz trafik sigortası primini de etkileyebilir. Kanuna göre zorunlu trafik sigortasının tarife ve talimatları belirlenirken, sigorta süresi içinde hasar ödemesine neden olmayan işletenlerin primlerinin indirilmesi, hasar ödemesine neden olan işletenlerin primlerinin ise yükseltilmesi esası dikkate alınır (KTK m.93). Kusurlu bulunmanız sonucunda sigortacınız karşı tarafa ödeme yaparsa, bu durum sonraki poliçe döneminde priminize yansıyabilir.

Bu nedenle size verilen kusur oranının doğru olması yalnızca kendi zararınızın karşılanması açısından değil, ileriki dönem primleriniz açısından da önemlidir. Kusur oranına katılmıyorsanız itiraz yolunu süresinde kullanmanız bu yüzden de yararlıdır.

Ne zaman avukata danışmak gerekir?

Kusur oranı, karşı taraftan alabileceğiniz tazminatı ve karşı tarafın sizden isteyebileceği tutarı belirleyen temel unsurdur. %50 veya %100 kusur verildiyse ve bu orana katılmıyorsanız, kazada yaralanma varsa ya da zarar teminat limitlerini aşıyorsa, delillerin ve itiraz yollarının hukuki açıdan değerlendirilmesi önem kazanır. Kaza sonrası sürecin tamamı için kaza yaptım ne yapmalıyım rehberimize bakabilirsiniz.

Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Yüzde 50 kusur ne demek?

Kazanın oluşumunda iki sürücünün eşit derecede kusurlu kabul edildiği anlamına gelir. Bu durumda her iki taraf da zararının, karşı tarafın kusuruna denk gelen yarısını karşı tarafın trafik sigortasından isteyebilir.

Yüzde 100 kusurluysam karşı sigortadan para alabilir miyim?

Hayır. Hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen talepler trafik sigortası teminatı dışındadır; %100 kusurlu taraf kendi araç hasarını ve değer kaybını karşı tarafın trafik sigortasından alamaz. Aracınızın kaskosu varsa poliçe şartlarına göre kasko şirketinize başvurabilirsiniz.

Asli kusur ile tali kusur arasındaki fark nedir?

Asli kusur kazanın meydana gelmesinde belirleyici olan esas kusurdur; tali kusur ise kazaya ikinci derecede katkı sağlayan kusurdur. Oranlar somut olaya göre belirlenir; asli kusurlu sayılmak her durumda otomatik olarak %100 kusur anlamına gelmez.

Kusur oranı sonradan değişir mi?

Değişebilir. Şirketlerin belirlediği orana bildirimden itibaren 5 gün içinde ek bilgi ve belgeyle itiraz edilebilir; ayrıca tahkimde veya mahkemede bilirkişi incelemesiyle farklı bir oran belirlenebilir.

Arkadan çarpan her zaman kusurlu mudur?

Önündeki araca arkadan çarpmak kanunda asli kusur halleri arasında sayılmıştır. Ancak kusur her olayın somut koşullarına göre değerlendirilir; öndeki aracın kurallara aykırı hareketi gibi durumlar kusur değerlendirmesini etkileyebilir.

Kusur oranı yolcuyu etkiler mi?

Kazada kusuru olmayan yolcu, kural olarak kusurlu araçların işletenlerine ve trafik sigortalarına başvurabilir. Yolcuların hakları için yolcuyken kaza geçirdim yazımıza bakabilirsiniz.

Dayanak mevzuat ve kaynaklar

Av. Arb. Burcu Benli YörükAvukat ve Arabulucu, BB Hukuk Bürosu
Mesleki profil

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.

Sigorta ve Tazminat Hukuku

Görüşme ve bilgi talepleri

Dosyanızla ilgili görüşme talebinizi iletişim sayfasındaki form, telefon veya e-posta yoluyla iletebilirsiniz.

İletişime geçin