Kira tespit davası, yenilenen kira döneminde ödenecek kira bedelinin taraflar anlaşamadığında hâkim tarafından belirlenmesi için açılan davadır (TBK m.344). Dava her zaman açılabilir; ancak belirlenen kiranın hangi tarihten itibaren geçerli olacağı, davanın ne zaman açıldığına ve kiracıya yazılı bildirim yapılıp yapılmadığına bağlıdır. Beş yılı aşan kira ilişkilerinde hâkim, emsal kira bedellerini de dikkate alır. Bu yazıda kira tespit davasının ne olduğunu, ne zaman açıldığını ve 5 yıl kuralını anlatıyoruz.
Kira tespit davası nedir?
Kira bedeli, kira sözleşmelerinde kiracı aleyhine değiştirilebilecek tek unsurdur; kanun, kira bedelinin belirlenmesi dışında kiracı aleyhine değişiklik yapılamayacağını açıkça düzenler (TBK m.343). Taraflar yeni dönemde uygulanacak kira konusunda anlaşamazsa, kira bedelinin belirlenmesi mahkemeden istenebilir. Uygulamada bu dava “kira tespit davası” veya “kira bedelinin belirlenmesi davası” olarak anılır.
Dava sulh hukuk mahkemesinde görülür; sulh hukuk mahkemeleri kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklara değere bakılmaksızın bakar (HMK m.4). Kanun bu davayı yalnızca kiraya verene tanınmış bir hak olarak düzenlememiştir; kiracı da kira bedelinin belirlenmesini isteyebilir.
Kira artış oranları ve bunlara ilişkin geçici düzenlemeler zaman zaman değişmektedir. Bu yazıda belirli bir oran veya tutar verilmemiştir. Somut dönemde uygulanacak sınırın, kira döneminin başladığı tarihteki güncel resmi veriler ve yürürlükteki düzenlemeler esas alınarak ayrıca kontrol edilmesi gerekir.
İlk beş yılda kira bedeli nasıl belirlenir?
Kanun, kira ilişkisinin ilk beş yılı ile beş yıldan sonraki dönem için farklı kurallar öngörür.
Tarafların yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak kira bedeline ilişkin anlaşmaları, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki (TÜFE) on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla geçerlidir. Bu kural bir yıldan uzun süreli sözleşmelerde de uygulanır (TBK m.344/1). Taraflar bu konuda anlaşma yapmamışsa, kira bedeli yine aynı sınırı geçmemek koşuluyla hâkim tarafından, kiralananın durumu göz önüne alınarak hakkaniyete göre belirlenir (TBK m.344/2).
Bu dönemde açılan bir kira tespit davasında mahkeme, kanundaki üst sınırı aşan bir artışa karar veremez. Sınırın içinde kalmak koşuluyla kiralananın durumunu değerlendirerek hakkaniyete uygun bir bedel belirler.
Beş yıl dolunca ne değişir?
Kanunun en önemli kuralı üçüncü fıkradadır: Taraflarca anlaşma yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın, beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde ve bundan sonraki her beş yılın sonunda, yeni kira yılında uygulanacak kira bedeli hâkim tarafından belirlenir. Hâkim bu belirlemede şu unsurları birlikte dikkate alır (TBK m.344/3):
- TÜFE’deki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranı,
- Kiralananın durumu (konumu, yaşı, büyüklüğü, özellikleri),
- Emsal kira bedelleri, yani benzer nitelikteki yerlerin piyasadaki kiraları.
Mahkeme bu belirlemeyi genellikle bilirkişi incelemesi ve keşifle yapar; kesin tutarı somut dosyaya göre bilirkişi raporu ışığında belirler. Kanun, kiranın emsallere eşitlenmesini değil, bu unsurlar göz önünde tutularak hakkaniyete uygun biçimde belirlenmesini öngörür. Bu nedenle sonuç, her dosyanın kendi koşullarına göre farklılık gösterebilir.
Her beş yıldan sonraki kira yılında bu şekilde belirlenen kira bedeli, izleyen yıllarda yeniden ilk iki fıkradaki ilkelere göre, yani TÜFE sınırı içinde değiştirilebilir. Kira bedeli yabancı para olarak kararlaştırılmışsa, beş yıl geçmedikçe kira bedelinde değişiklik yapılamaz; ancak aşırı ifa güçlüğüne ilişkin TBK m.138 hükmü saklıdır (TBK m.344/4).
Kira tespit davası hangi sürede açılmalı?
Kanuna göre kira bedelinin belirlenmesine ilişkin dava her zaman açılabilir (TBK m.345/1). Ancak mahkemenin belirleyeceği yeni kiranın hangi tarihten itibaren geçerli olacağı, davanın açıldığı zamana göre değişir:
- Yeni dönemden en az 30 gün önce davaDava yeni kira döneminin başlangıcından en geç otuz gün önce açılırsa, mahkemenin belirleyeceği kira yeni dönemin başından itibaren kiracıyı bağlar.
- Süresinde yazılı bildirim ve dönem içinde davaKiraya veren, yeni dönemin başlangıcından en geç otuz gün önce kiracıya kiranın artırılacağını yazılı olarak bildirmişse, dava izleyen yeni kira dönemi sonuna kadar açıldığında belirlenen kira yine yeni dönemin başından itibaren geçerli olur.
- Sözleşmede artış hükmü varsaSözleşmede yeni dönemde kiranın artırılacağına ilişkin bir hüküm bulunuyorsa, yeni kira döneminin sonuna kadar açılacak davada belirlenen kira, yeni dönemin başından itibaren geçerli olur (TBK m.345/3).
- Bu şartlar yoksaYukarıdaki şartlar sağlanmadan açılan davada, belirlenen kira yeni dönemin başından itibaren uygulanmaz. Hangi dönemden itibaren uygulanacağı, sözleşme ve dava tarihleri birlikte incelenerek belirlenir.
Arabuluculuk başvurusu bu süreler bakımından da önemlidir. Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (HUAK m.18/A). Yine de otuz günlük sürenin hesabında ihtiyatlı davranılması, başvurunun son güne bırakılmaması önerilir.
Arabuluculuk ve dava süreci nasıl işler?
Kira tespit talebi kira ilişkisinden kaynaklandığı için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (HUAK m.18/B). Arabuluculuk görüşmelerinde taraflar yeni kira bedelinde anlaşırsa, bu anlaşma belgesine yazılır ve dava açmaya gerek kalmaz. Anlaşma sağlanamazsa, son tutanak dava dilekçesine eklenerek sulh hukuk mahkemesinde dava açılır. Son tutanak eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; arabulucuya hiç başvurulmadığı anlaşılırsa dava usulden reddedilir (HUAK m.18/A). Süreç hakkında daha fazla bilgi için kira uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk yazımıza bakabilirsiniz.
Mahkeme yargılama sırasında genellikle keşif yapar ve bilirkişiden emsal kira araştırması içeren bir rapor alır. Tarafların, benzer konumdaki ve nitelikteki taşınmazlara ilişkin kira sözleşmelerini delil olarak sunması mümkündür.
Kira tespit davası tahliye sebebi midir?
Hayır. Kira tespit davası yalnızca kira bedelinin belirlenmesine yöneliktir; kiracının tahliyesi sonucunu doğurmaz. Ev sahibinin kiracıyı çıkarmak istemesi halinde kanundaki tahliye sebeplerinden birinin bulunması gerekir. Bu sebeplerin özeti kiracı nasıl çıkarılır yazımızda, on yılı aşan kira ilişkileri ise 10 yıllık kiracı nasıl çıkarılır yazımızda yer alıyor.
Mahkemenin belirlediği yeni kira bedelinin ödenmemesi ise ayrı bir sorundur ve kira borcunun ödenmemesine ilişkin kurallar çerçevesinde değerlendirilir.
Kira artışı ile kira tespit davası arasındaki fark nedir?
Uygulamada bu iki kavram sıkça karıştırılır:
- Kira artışı, tarafların sözleşmede veya sonradan yaptıkları anlaşmayla yenilenen dönemde uygulanacak kirayı belirlemesidir. Bu anlaşmalar, kanundaki TÜFE sınırını aşmamak koşuluyla geçerlidir (TBK m.344/1). Sınırı aşan kısım için anlaşma geçerli olmaz.
- Kira tespit davası ise taraflar anlaşamadığında veya kanunun öngördüğü beş yıllık dönem dolduğunda kira bedelinin mahkemece belirlenmesidir.
Sözleşmede artış hükmü bulunması, kira tespit davası açılmasına engel değildir. Kanun, sözleşmede yeni dönemde kiranın artırılacağına ilişkin bir hüküm varsa, yeni kira döneminin sonuna kadar açılacak davada belirlenen kiranın dönem başından geçerli olacağını ayrıca düzenlemiştir (TBK m.345/3).
Kiracı aleyhine, kira bedelinin belirlenmesi dışında sözleşmede değişiklik yapılamaz (TBK m.343). Bu nedenle kira artışı gerekçesiyle kiracıya kira ve yan giderler dışında başka bir ödeme yükümlülüğü getirilemez (TBK m.346).
Kira tespit davasında hangi deliller önemlidir?
Beş yılı aşan kira ilişkilerinde emsal kira bedelleri belirleyici unsurlardan biri olduğundan, deliller özel önem taşır. Uygulamada sık kullanılan deliller şunlardır:
- Taraflar arasındaki kira sözleşmesi ve varsa sonradan imzalanan yeni sözleşmeler,
- Kira ödemelerini gösteren banka kayıtları,
- Aynı bölgede, benzer nitelikteki taşınmazlara ait kira sözleşmeleri (emsal sözleşmeler),
- Kiralananın durumunu gösteren belgeler (yapı yaşı, yapılan tadilatlar, eksiklikler),
- Mahkemenin yaptıracağı keşif ve bilirkişi incelemesi.
Emsal olarak sunulan kira sözleşmelerinin, dava konusu taşınmazla konum, büyüklük, yapı yaşı ve nitelik bakımından gerçekten karşılaştırılabilir olması gerekir. Farklı mahalledeki veya çok farklı özellikteki bir taşınmazın kirası, emsal olarak sınırlı değer taşır. Bilirkişi raporuna karşı taraflar itiraz edebilir ve eksik gördükleri hususların tamamlanmasını isteyebilir.
Kiralananın durumu, kanunun hem ilk beş yıl hem de sonraki dönem için dikkate alınmasını istediği bir unsurdur (TBK m.344). Örneğin kiracının kiraya verenin izniyle yaptığı esaslı iyileştirmeler veya kiralanandaki önemli eksiklikler, belirleme sırasında değerlendirmeye konu olabilir.
Ne zaman avukata danışmak gerekir?
Kira tespit davasında beş yıllık sürenin hangi tarihten itibaren hesaplanacağı, sözleşmenin yenilenme tarihleri, otuz günlük sürenin ve yazılı bildirimin zamanlaması sonucu doğrudan etkiler. Kira ilişkisi sırasında yeni sözleşmeler imzalanmışsa veya kira bedeli yabancı para üzerinden belirlenmişse durum daha da karmaşık hale gelir. Bu konularda Yargıtay uygulaması zaman içinde gelişebildiğinden, güncel uygulamanın somut dosya bakımından değerlendirilmesi önemlidir.
Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kira tespit davası ne zaman açılır?
Dava her zaman açılabilir. Ancak mahkemenin belirleyeceği kiranın yeni kira döneminin başından itibaren geçerli olması için davanın yeni dönemin başlangıcından en geç otuz gün önce açılması ya da bu süre içinde kiracıya yazılı artış bildirimi yapılıp davanın yeni dönem sonuna kadar açılması gerekir (TBK m.345).
5 yılı dolmayan kiracıya kira tespit davası açılabilir mi?
Kira tespit davası her zaman açılabilir; ancak ilk beş yılda belirlenecek kira, bir önceki kira yılındaki TÜFE'nin on iki aylık ortalamalarına göre değişim oranını geçemez. Emsal kira bedellerine göre belirleme kanunda beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen sözleşmeler için öngörülmüştür (TBK m.344).
Kira tespit davasını kiracı da açabilir mi?
Evet. Kanun, kira bedelinin belirlenmesi davasını yalnızca kiraya verene tanınmış bir hak olarak düzenlememiştir. Kiracı da kira bedelinin belirlenmesini, örneğin kiranın emsallerin üzerinde olduğu gerekçesiyle, isteyebilir.
Kira tespit davası için arabuluculuk zorunlu mu?
Evet. Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir (HUAK m.18/A, 18/B).
Dayanak mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.