Arabuluculuk anlaşma belgesi, mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınırsa ilam (mahkeme kararı) niteliğinde belge sayılır (HUAK m.18/2). Belgeyi taraflar, avukatları ve arabulucu birlikte imzalamışsa şerh aranmadan da ilam niteliği kazanır; ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ile arabulucunun imzası yeterlidir (HUAK m.18/4). Ancak kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti, komşu hakkı ve taşınmaz devri gibi bazı uyuşmazlıklarda şerh almak her durumda zorunludur. Bu yazıda anlaşma belgesinin hukuki gücünü ve icra edilebilirlik şerhini anlatıyoruz.
Anlaşma belgesi nedir, son tutanaktan farkı var mı?
Arabuluculuk sona erdiğinde arabulucu, tarafların anlaşıp anlaşmadığını veya sürecin nasıl sonuçlandığını gösteren bir son tutanak düzenler (HUAK m.17/2). Taraflar anlaşmaya varırsa ayrıca, anlaşmanın kapsamını gösteren bir anlaşma belgesi düzenlenebilir. Anlaşmanın kapsamını taraflar belirler; belge taraflar ve arabulucu tarafından imzalanır (HUAK m.18/1).
Uygulamada anlaşma, son tutanağın içinde veya ekinde yer alabilir. Taraflar uyuşmazlığın yalnızca bir kısmında anlaşabilir; bu durumda anlaşılan ve anlaşılamayan hususların ayrı ayrı ve açıkça yazılması gerekir. Anlaşılamayan kısım için dava yolu açık kalır. Önemli olan, neyin, kim tarafından, ne zaman ve nasıl yerine getirileceğinin belgede açıkça yazılmasıdır.
“İlam niteliğinde belge” ne demek?
İlam, mahkemenin verdiği hükümdür. Bir belgenin ilam niteliğinde sayılması, o belgenin mahkeme kararı gibi, ilamların icrasına ilişkin hükümlere göre doğrudan icraya konulabilmesi demektir. İcra ve İflas Kanunu da mahkeme huzurunda yapılan sulhlar gibi bazı belgeleri ilamların icrası hükümlerine tabi tutar (İİK m.38).
Bu nitelik, belgenin borçlu tarafından kendiliğinden yerine getirilmemesi hâlinde önem kazanır. Pratik sonucu şudur: İlam niteliğindeki bir anlaşma belgesine karşı taraf uymazsa, alacaklı yeniden dava açmak zorunda kalmadan ilamlı icra yoluyla takip başlatabilir. İlam niteliği olmayan bir belgede ise borçlunun itirazıyla takip durabilir ve alacaklının ayrıca dava açması gerekebilir.
Anlaşma belgesi hangi durumlarda ilam yerine geçer?
Kanun iki ayrı yol öngörür:
Taraflar anlaşma belgesine mahkemeden icra edilebilirlik şerhi verilmesini isteyebilir. Bu şerhi içeren anlaşma ilam niteliğinde belge sayılır (HUAK m.18/2). Avukatı olmayan taraflar için olağan yol budur.
Taraflar ve avukatları ile arabulucunun; ticari uyuşmazlıklarda ise avukatlar ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, şerh aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır (HUAK m.18/4). Kanunda şerhin zorunlu tutulduğu hâller bunun dışındadır.
Dikkat edilmesi gereken nokta, avukat imzası yolunun her iki tarafın da avukatla temsil edilmesini gerektirmesidir. Kanun “taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladıkları” belgeden söz eder. Bir tarafın avukatı yoksa bu yol kullanılamaz ve ilam niteliği için şerh almak gerekir.
İş uyuşmazlıklarında da HUAK hükümleri, 7036 sayılı Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde uygulanır (7036 m.3/21). Bu nedenle işçi-işveren arabuluculuğunda varılan anlaşma için de aynı kurallar geçerlidir.
Hangi anlaşmalarda şerh almak zorunludur?
Bazı uyuşmazlıklarda kanun, avukat imzası olsa bile icra edilebilirlik şerhi alınmasını zorunlu tutar:
| Uyuşmazlık | Şerhi veren mahkeme | Dayanak |
|---|---|---|
| Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti, komşu hakkı (taşınmazla ilgili anlaşmalar) | Taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesi | HUAK m.18/B-3 |
| Aynı uyuşmazlıklarda taşınmazla ilgili olmayan anlaşmalar | Arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesi | HUAK m.18/B-3 |
| Taşınmazın devri veya sınırlı ayni hak kurulması | Taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesi | HUAK m.17/B-4 |
| Milletlerarası sulh anlaşmaları (BM Konvansiyonu kapsamı) | Asliye ticaret mahkemesi | HUAK m.17/A-1 |
Taşınmazla ilgili anlaşmalarda mahkeme, ayrıca taşınmaza ilişkin kanuni sınırlamalara ve usullere uyulup uyulmadığını denetler; gerekirse kurumlardan bilgi isteyebilir ve duruşma açabilir (HUAK m.18/B-3, m.17/B-4). Taşınmazın devrine ilişkin şerhli anlaşma belgesiyle taraflardan biri, resmî senet düzenlenmeksizin tapu müdürlüğünden tescil isteyebilir (HUAK m.17/B-6, m.18/B-5). Kira anlaşmaları için ayrıntılar kira uyuşmazlıklarında arabuluculuk yazısındadır.
İcra edilebilirlik şerhi nasıl alınır?
- Doğru mahkemeyi belirleyinDava açılmadan önce arabuluculuğa gidildiyse arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesine; dava sırasında arabuluculuğa gidildiyse davanın görüldüğü mahkemeye başvurulur (HUAK m.18/2). Yukarıdaki tablodaki özel hâller saklıdır.
- Başvuru yapınTaraflar şerh verilmesini talep eder. Bu başvuru için maktu (sabit) harç alınır (HUAK m.18/3). Harç tutarları her yıl değiştiği için burada yer verilmemiştir. Taraflar belgeyi şerh verdirmeden başka bir resmî işlemde kullanmak isterse damga vergisi de maktu olarak alınır.
- Mahkemenin incelemesiŞerh verilmesi çekişmesiz yargı işidir ve inceleme kural olarak dosya üzerinden yapılır. Arabuluculuğa elverişli aile hukuku uyuşmazlıklarında ise inceleme duruşmalı yapılır (HUAK m.18/3).
- Şerhli belgeyle icraŞerh verilen belge ilam niteliğinde olur ve gerekirse ilamlı icra yoluyla takibe konulabilir.
Mahkemenin incelemesi, anlaşmanın içeriğinin arabuluculuğa ve cebri icraya elverişli olup olmadığı ile sınırlıdır (HUAK m.18/3). Mahkeme, tarafların üzerinde anlaştığı tutarın yerinde olup olmadığını yeniden tartmaz. Ancak örneğin tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği bir konuda yapılan ya da icra edilemeyecek kadar belirsiz yazılmış bir anlaşmaya şerh verilmeyebilir.
Anlaşma belgesinde neler açıkça yazılmalı?
“Cebri icraya elverişlilik” şartı, belgenin açık ve uygulanabilir yazılmasını gerektirir. Belirsiz bırakılan unsurlar, şerh alınmasını veya icra takibini zorlaştırabilir. Uygulamada özellikle şu hususların net olması önem taşır:
- Tarafların kimlik bilgileri ve şirketlerde ticaret unvanı,
- Uyuşmazlığın konusu ve anlaşmanın hangi talepleri kapsadığı,
- Ödenecek tutar, para birimi, ödeme tarihi ve ödeme yeri veya hesap bilgisi,
- Taksitli ödemelerde taksit tarihleri ve bir taksit ödenmezse ne olacağı,
- Bir şeyin teslimi veya boşaltılması söz konusuysa neyin, ne zaman, nerede teslim edileceği,
- Taşınmaz varsa tapu kaydı bilgileri,
- Arabuluculuk ücreti ve masrafların kim tarafından karşılanacağı.
Kanun, arabuluculuk faaliyeti sonunda düzenlenen tutanağa faaliyetin sonucu dışında hangi hususların yazılacağına tarafların karar vereceğini öngörür (HUAK m.17/3). Arabulucu, tutanak ve sonuçları hakkında taraflara gerekli açıklamaları yapar; ancak içeriği taraflar belirler.
Şerh talebi reddedilirse ne olur?
Şerh verilmesine veya verilmemesine ilişkin kararlara karşı ilgili taraf istinaf yoluna gidebilir; bu durumda da maktu harç alınır (HUAK m.18/3). Şerh reddedilse bile taraflar arasındaki anlaşma, kural olarak sözleşme olarak varlığını sürdürür; yalnızca doğrudan ilamlı icraya konulabilen belge niteliği kazanmaz. Bu durumda alacak için hangi yolun izleneceği somut olaya göre değerlendirilmelidir.
Dava sürerken arabuluculuğa gidilirse ne olur?
Taraflar dava açıldıktan sonra da arabulucuya gitmeye karar verebilir. Birlikte arabulucuya başvuracaklarını bildirirlerse yargılama üç ayı geçmemek üzere ertelenir; bu süre birlikte başvuruyla üç aya kadar uzatılabilir (HUAK m.15/5). Bu durumda anlaşma sağlanırsa icra edilebilirlik şerhi, davanın görüldüğü mahkemeden istenir (HUAK m.18/2). Anlaşılan hususlar bakımından davanın akıbeti ise tarafların mahkemeye yapacağı beyanlara göre şekillenir; bu konuda usul işlemlerinin doğru yapılması önemlidir.
Anlaştıktan sonra dava açılabilir mi?
Arabuluculuk sonunda anlaşmaya varılırsa, üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz (HUAK m.18/5). Bu kural, anlaşmanın kesin bir çözüm getirmesini sağlar.
Taraflar uyuşmazlığın yalnızca bir kısmında anlaşmışsa, anlaşılamayan kısım için dava hakkı devam eder. Bu nedenle anlaşma belgesinde hangi taleplerin çözüldüğünün, hangilerinin açık kaldığının net yazılması, ileride çıkabilecek tartışmaları önler.
Arabuluculuk sürecindeki teklifler ve kabuller kural olarak gizlidir ve davada delil olarak kullanılamaz; ancak bu bilgiler, varılan anlaşmanın uygulanması ve icrası için gerekli olduğu ölçüde açıklanabilir (HUAK m.5/3).
Arabulucu anlaşma metnini kimin lehine yazar?
Arabulucu tarafsızdır ve taraflardan birinin vekili değildir (HUAK m.9). Anlaşmanın kapsamını taraflar belirler (HUAK m.18/1). Arabulucu, taraflara tutanak ve sonuçları hakkında gerekli açıklamaları yapar (HUAK m.17/3); ancak bir tarafın çıkarını gözeterek metin hazırlamaz.
Bu nedenle anlaşma belgesinin sizin açınızdan sonuçlarını, özellikle hangi haklarınızdan vazgeçmiş olacağınızı imzadan önce değerlendirmeniz gerekir. Kanundaki imza şartları sağlanmışsa (taraflar ve avukatları ile arabulucunun, ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ile arabulucunun birlikte imzası) ve şerhin zorunlu olduğu bir uyuşmazlık söz konusu değilse belgenin şerhsiz ilam niteliği kazanacağını; her durumda anlaşılan konularda dava yolunun kapanacağını unutmayın.
Ne zaman avukata danışmak gerekir?
Anlaşma belgesi, imzalandığı anda bağlayıcı sonuç doğurur ve anlaşılan konularda dava açılmasını engeller. Özellikle taşınmaz devri, kira ilişkisinin sona ermesi, ortaklığın giderilmesi veya taksitli ödeme gibi uygulanması zaman alan anlaşmalarda, belgenin icra edilebilir şekilde yazılması önem taşır.
Genel çerçeve için zorunlu arabuluculuk nedir ve ticari uyuşmazlıklardaki imza kuralı için ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk yazılarına bakabilirsiniz. Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Arabuluculuk anlaşmasına karşı taraf uymazsa ne yapabilirim?
Belge ilam niteliğindeyse (şerh alınmış ya da kanundaki imza şartı sağlanmışsa) mahkeme kararı gibi ilamlı icra yoluyla takibe konulabilir. İlam niteliği yoksa alacak için genel yollara başvurmak gerekebilir.
İcra edilebilirlik şerhi nereden alınır?
Dava açılmadan önceki arabuluculukta arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden, dava sırasında arabuluculuğa gidilmişse davanın görüldüğü mahkemeden (HUAK m.18/2). Taşınmazla ilgili kira vb. anlaşmalarda taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesi yetkilidir.
Avukatsız imzalanan anlaşma belgesi geçerli mi?
Geçerlidir ve tarafları bağlar; ancak avukatlar imzalamadıysa ilam niteliği kazanması için mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekir.
Arabuluculukta anlaştıktan sonra dava açabilir miyim?
Üzerinde anlaşılan hususlar hakkında dava açılamaz (HUAK m.18/5). Anlaşılmayan konular için dava hakkı devam eder.
Mahkeme şerh verirken anlaşmanın içeriğini inceler mi?
İnceleme sınırlıdır: mahkeme anlaşmanın arabuluculuğa ve cebri icraya elverişli olup olmadığına bakar; anlaşmanın adil olup olmadığını yeniden değerlendirmez (HUAK m.18/3). Taşınmazla ilgili anlaşmalarda kanuni sınırlamalara uygunluk da denetlenir.
Dayanak mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.