Senet (bono), Türk Ticaret Kanunu’nun 776. maddesinde sayılan yedi zorunlu unsuru içerecek şekilde yazılır: “bono” ibaresi, kayıtsız şartsız ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, alacaklının adı, düzenlenme tarihi ve yeri ile borçlunun imzası. Bu unsurlardan biri eksik olursa belge, kanundaki bazı istisnalar dışında bono sayılmaz ve bononun sağladığı kolaylıklardan yararlanılamaz. Bu yazıda senet nasıl yazılır sorusunu, geçerlilik şartlarını ve ödenmeyen senette izlenecek yolu anlatıyoruz.
Bono nedir, neden önemlidir?
Bono (emre yazılı senet), borçlunun belirli bir bedeli belirli bir tarihte alacaklıya veya onun göstereceği kişiye ödeyeceğini kayıtsız şartsız taahhüt ettiği bir kıymetli evraktır. Kanunda “kambiyo senetleri” arasında yer alır.
Bononun en önemli avantajı, alacağın tahsilinde sağladığı kolaylıktır. Usulüne uygun düzenlenmiş bir bonoya dayanan alacaklı, kambiyo senetlerine özgü takip yoluna başvurabilir (İİK m.167). Bu takipte borçlunun itirazı kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz. Ayrıca bono, ciro yoluyla başkasına devredilebilir.
Bonoda üç temel kişi bulunur: Bonoyu düzenleyen ve ödeme vaadinde bulunan borçlu (keşideci), lehine bono düzenlenen alacaklı (lehtar) ve bono ciro yoluyla devredildiğinde senedi elinde bulunduran hamil. Bono başkasına devredildiğinde, senedi ciro edenler de kanundaki şartlarla ödemeden sorumlu hâle gelebilir.
Bu avantajlardan yararlanmak için senedin kanundaki şekil şartlarına tam olarak uyması gerekir. Kırtasiyelerde satılan hazır senet formları bu unsurlara göre hazırlanmıştır; ancak boşlukların doğru doldurulması yine sizin sorumluluğunuzdadır.
Bononun zorunlu unsurları nelerdir?
Türk Ticaret Kanunu’na göre bono şu unsurları içerir (TTK m.776):
| Zorunlu unsur | Açıklama |
|---|---|
| “Bono” veya “emre yazılı senet” ibaresi | Senet metninde bu kelime yer almalıdır. Yabancı dilde yazılmışsa o dildeki karşılığı kullanılır. |
| Kayıtsız ve şartsız ödeme vaadi | Belirli bir bedelin hiçbir koşula bağlanmadan ödeneceği taahhüt edilir. |
| Vade | Ödemenin yapılacağı tarih. |
| Ödeme yeri | Bedelin ödeneceği yer. |
| Lehtar | Kime veya kimin emrine ödeneceği, yani alacaklının adı. |
| Düzenlenme tarihi ve yeri | Senedin hangi tarihte ve nerede düzenlendiği. |
| Düzenleyenin imzası | Borçlunun kendi imzası. |
“Kayıtsız ve şartsız” ifadesi önemlidir. Ödeme vaadi “malı teslim edersem öderim” gibi bir koşula bağlanırsa bu unsur gerçekleşmemiş olur. Bedel de belirli olmalıdır.
Bir unsur eksikse senet geçersiz mi olur?
Kural olarak 776. maddedeki unsurlardan birini içermeyen bir senet bono sayılmaz (TTK m.777/1). Ancak kanun bazı eksiklikleri tamamlayıcı kurallarla gidermiştir:
- Vade yazılmamışsa: Bono, görüldüğünde ödenmesi şart olan bir bono sayılır (TTK m.777/2).
- Ödeme yeri yazılmamışsa: Açıklık yoksa senedin düzenlendiği yer, ödeme yeri ve düzenleyenin yerleşim yeri sayılır (TTK m.777/3).
- Düzenlenme yeri yazılmamışsa: Bono, düzenleyenin adının yanında yazılı olan yerde düzenlenmiş sayılır (TTK m.777/4).
“Bono” ibaresi, ödeme vaadi, lehtarın adı, düzenlenme tarihi veya imza eksikse bu tamamlama kuralları uygulanmaz ve belge bono niteliği kazanmaz. Bono sayılmayan bir belge, içeriğine göre yine de adi bir borç belgesi olarak delil değeri taşıyabilir; ancak bu durumda kambiyo senetlerine özgü takip yolu kullanılamaz ve değerlendirme somut olaya göre yapılır.
Senedi doldururken nelere dikkat edilmeli?
Bedeli hem yazıyla hem rakamla yazın. Bedel hem yazıyla hem rakamla gösterilip ikisi arasında fark varsa yazıyla gösterilen bedel üstün tutulur (TTK m.676, 778). Yalnız yazıyla veya yalnız rakamla birden çok kez yazılmış ve aralarında fark varsa en az olan bedel geçerli sayılır.
Tarihleri açık ve okunaklı yazın. Düzenlenme tarihi ile vade tarihinin karıştırılmaması, vadenin düzenlenme tarihinden önce olmaması gibi hususlara dikkat edin.
Lehtarın adını eksiksiz yazın. Ödemenin kime veya kimin emrine yapılacağı zorunlu unsurdur; bu alanın boş bırakılması senedin bono niteliğini tartışmalı hâle getirir.
İmza borçlunun kendisine ait olmalıdır. Borçlu bir şirketse, şirketi temsile yetkili kişinin şirket unvanı altında imza atması gerekir.
Boş senet imzalamayın. Tamamen doldurulmadan verilen bir senet sonradan aradaki anlaşmaya aykırı şekilde doldurulursa, bu iddia kural olarak senedi iyiniyetle elde etmiş kişiye karşı ileri sürülemez (TTK m.680, 778). Yani boş bıraktığınız tutar veya vade hanesinin anlaşmaya aykırı doldurulduğunu ispatlamak ve buna dayanarak ödemeden kurtulmak çok zor olabilir.
Senede kefil olmak (aval) nasıl olur?
Bonodaki kefalete aval denir. Aval, senedin bedelinin tamamen veya kısmen teminat altına alınmasıdır (TTK m.700, 778). Aval şerhi senet üzerine “aval içindir” veya aynı anlama gelen bir ifadeyle yazılır ve aval veren tarafından imzalanır. Düzenleyenin imzası dışında senedin ön yüzüne atılan her imza da aval sayılır (TTK m.701).
Aval veren, kimin için taahhüt altına girmişse aynen onun gibi sorumlu olur (TTK m.702). Kimin için verildiği belirtilmemişse bonoda aval, düzenleyen için verilmiş sayılır (TTK m.778/4).
Aval ile kefalet sözleşmesi farklı kurumlardır. Yargıtay’ın içtihadı birleştirme kararıyla, kefalet sözleşmesinde aranan eş rızasına ilişkin hükümlerin avalde uygulanmayacağı kabul edilmiştir. Kefalet sözleşmesinin şekil şartlarını ve eş rızasını kefalet sözleşmesinin geçerlilik şartları yazımızda anlattık.
Bono ile adi borç senedi arasındaki fark nedir?
Günlük dilde “senet” kelimesi hem bonoyu hem de borçlunun imzaladığı sıradan bir borç belgesini anlatmak için kullanılır. Hukuken bu ikisi farklı sonuçlar doğurur.
Bono, kanunda şekil şartları sayılmış bir kambiyo senedidir. Bu şartları taşıyan bir bono ciro ile devredilebilir, kambiyo senetlerine özgü hızlı takibe konu olabilir ve düzenleyene karşı haklar üç yıllık zamanaşımına tabidir.
Adi borç senedi ise borçlunun belirli bir miktar borcu olduğunu kabul ettiği, imzalı bir yazılı belgedir. Bono kadar şekle bağlı değildir. Kambiyo takibine konu olamaz; ancak alacağın ispatında güçlü bir delildir. İmzası borçlu tarafından kabul edilmiş veya noterce onaylanmış bir borç ikrarı belgesine dayanan genel takipte, borçlu itiraz ederse alacaklı icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir (İİK m.68). Adi borç senedine dayanan alacak, alacağın türüne göre kanundaki zamanaşımı sürelerine tabidir.
Hangi belgenin düzenleneceği, tarafların ihtiyacına göre değişir. Hızlı tahsil imkânı isteniyorsa bono, borcun ispatı yeterliyse adi borç senedi tercih edilebilir. Her iki durumda da senedin aslının dikkatle saklanması önemlidir. Borcu ödeyen tarafın da senedin aslını geri alması veya ödemeyi gösteren imzalı bir makbuz alması, sonradan aynı senetle yeniden takip yapılması riskine karşı uygulamada önerilen bir önlemdir.
Senet ödenmezse ne yapılır?
Vadesi gelmiş ve ödenmemiş bir bono için alacaklı, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatabilir. Takip talebine senedin aslı eklenir (İİK m.167).
Bu takipte borçluya gönderilen ödeme emrinde (İİK m.168):
- Borcun on gün içinde ödenmesi,
- Senedin kambiyo senedi niteliğinde olmadığı iddiasının beş gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla bildirilmesi,
- İmzaya ve borca itirazların beş gün içinde icra mahkemesine dilekçeyle bildirilmesi
gerektiği yazılır. Borçlunun borca itirazı, satış dışındaki takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz (İİK m.169). Bu yönüyle bono, alacaklıya genel takip yoluna göre daha güçlü bir konum sağlar.
Elinizde bono yoksa izlenecek yolları borç verdim geri ödemiyor yazımızda anlattık.
Senet kaç yılda zamanaşımına uğrar?
Bonoyu düzenleyen kişi, poliçeyi kabul eden gibi sorumludur (TTK m.779). Bu nedenle düzenleyene karşı bonodan doğan istemler, vadenin geldiği tarihten itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TTK m.749/1, 778).
Hamilin cirantalara karşı ileri süreceği istemlerde ise süre daha kısadır (TTK m.749/2). Zamanaşımı dava açılması, takip talebinde bulunulması, davanın ihbar edilmesi veya alacağın iflas masasına bildirilmesiyle kesilir (TTK m.750).
Bono zamanaşımına uğramışsa kambiyo senedine dayalı takip yolu kapanabilir; ancak alacağın dayandığı asıl ilişkiden doğan haklar ayrıca değerlendirilmelidir. Genel süreleri alacak zamanaşımı yazımızda bulabilirsiniz.
Ne zaman avukata danışmak gerekir?
Bono, alacaklıya güçlü haklar tanıyan ve borçlu açısından ciddi sonuçlar doğuran bir belgedir. Yüksek tutarlı bir borç ilişkisinde senet düzenlemeden önce metni kontrol ettirmek, eksik veya hatalı bir unsur nedeniyle senedin bono vasfını yitirmesini önleyebilir.
Alacaklı tarafta iseniz, takip başlatmadan önce senedin vadesinin geldiğini ve zamanaşımı süresinin dolmadığını kontrol etmeniz önem taşır. Borçlu tarafta iseniz, kambiyo takibine karşı itiraz süreleri beş gün gibi çok kısa olduğundan ödeme emrini aldığınız anda harekete geçmeniz önem taşır. Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Senette hangi bilgiler zorunludur?
"Bono" veya "emre yazılı senet" ibaresi, kayıtsız şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, lehine ödeme yapılacak kişinin adı, düzenlenme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası zorunludur (TTK m.776).
Vadesi yazılmayan senet geçerli mi?
Geçerlidir; vadesi gösterilmemiş bono, görüldüğünde ödenmesi gereken bono sayılır (TTK m.777/2).
Senede kefil olmak için eşin izni gerekir mi?
Senet üzerindeki kefalet "aval" olarak adlandırılır. Yargıtay'ın içtihadı birleştirme kararıyla, kefalette aranan eş rızası hükümlerinin avalde uygulanmayacağı kabul edilmiştir. Kefalet sözleşmesinde ise kanundaki istisnalar dışında eşin yazılı rızası aranır (TBK m.584).
Senet kaç yılda zamanaşımına uğrar?
Bonoyu düzenleyene karşı açılacak takip ve davalar, vadeden itibaren üç yıl içinde yapılmalıdır (TTK m.749, 778, 779).
Ödenmeyen senet için ne yapılır?
Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatılabilir. Borçluya on gün içinde ödeme, beş gün içinde icra mahkemesine itiraz süresi tanınır (İİK m.168).
Dayanak mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.