Saklı pay, mirasbırakanın vasiyetname veya bağışlarla bile dokunamayacağı, kanunun bazı yakın mirasçılara ayırdığı miras payı bölümüdür. Türk Medeni Kanunu’na göre saklı paylı mirasçılar altsoy (çocuklar, torunlar), ana-baba ve sağ kalan eştir; kardeşlerin saklı payı 2007 yılında kaldırılmıştır (TMK m.505-506). Saklı payı zedelenen mirasçı, mirasbırakanın sınırı aşan tasarruflarının indirilmesi için tenkis davası açabilir (TMK m.560). Bu yazıda saklı pay oranlarını, tenkis davasının şartlarını ve sürelerini anlatıyoruz.
Saklı pay nedir, neden vardır?
Kişi kural olarak malvarlığı üzerinde ölümünden sonrası için de tasarruf edebilir; ancak kanun, en yakın mirasçıların tamamen mirastan yoksun bırakılmasını önlemek için bir sınır koyar. Mirasçı olarak altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan mirasbırakan, mirasının saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir (TMK m.505/1). Bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasının tamamında tasarruf edebilir (TMK m.505/2).
Saklı paylar dışındaki kısma tasarruf edilebilir kısım denir. Tasarruf edilebilir kısım, terekenin mirasbırakanın ölümü günündeki durumuna göre belirlenir; hesapta mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri ve kanunda sayılan bazı giderler terekeden indirilir (TMK m.507). Tenkise tabi sağlararası kazandırmalar da bu hesapta terekeye eklenir (TMK m.508). Somut hesap, terekenin ve kazandırmaların değerine göre bilirkişi tarafından yapılır.
Kimlerin saklı payı vardır? Oranlar
| Saklı paylı mirasçı | Saklı pay oranı (TMK m.506) |
|---|---|
| Altsoy (çocuklar, torunlar) | Yasal miras payının yarısı |
| Ana ve babadan her biri | Yasal miras payının dörtte biri |
| Sağ kalan eş (altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikteyse) | Yasal miras payının tamamı |
| Sağ kalan eş (diğer hallerde) | Yasal miras payının dörtte üçü |
Oranlar, ilgili mirasçının yasal miras payı üzerinden uygulanır. Yasal paylar için yasal mirasçılar ve paylar, eşin özel durumu için eşin miras payı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Kardeşlerin saklı payı yoktur. Türk Medeni Kanunu'nun ilk halinde kardeşler için de saklı pay öngörülmüştü. Bu bent 4.5.2007 tarihli ve 5650 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmış, aynı Kanunla m.505'in birinci fıkrası da saklı paylı mirasçıları altsoy, ana-baba ve eş olarak sayacak şekilde değiştirilmiştir. Kardeşler yasal mirasçı olabilir; ancak mirasbırakan, vasiyetnameyle onları mirastan tamamen yoksun bırakabilir.
Saklı pay hangi hallerde ihlal edilir?
Saklı pay, mirasbırakanın tasarruf edilebilir kısmı aşan kazandırmalarıyla zedelenir. Bu kazandırmalar iki türlüdür:
- Ölüme bağlı tasarruflar: Vasiyetname veya miras sözleşmesiyle yapılan mirasçı atama ve belirli mal bırakmalar.
- Sağlararası kazandırmalar: Kanunun saydığı karşılıksız kazandırmalar ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tabidir. Bunlar arasında mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ve ölümünden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışında yaptığı bağışlamalar, miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar ve saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar yer alır (TMK m.565).
Mirasbırakanın kendi ölümünde ödenmek üzere üçüncü kişi lehine yaptığı hayat sigortasında, sigorta alacağının ölüm zamanındaki satın alma değeri de tenkise tabidir (TMK m.567).
Tenkis davası nedir, kimler açabilir?
Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini (indirilmesini) dava edebilir (TMK m.560). Tenkis davası, tasarrufu tamamen ortadan kaldırmaz; yalnız saklı payı tamamlayacak ölçüde indirir.
- Davayı açabilecek olanlar, saklı payı zedelenen altsoy, ana-baba ve eştir.
- Mirasçılıktan çıkarılan kişi mirastan pay alamaz ve tenkis davası açamaz (TMK m.511).
- Saklı payı zedelenen mirasçı iflas etmişse veya alacaklılarının elinde aciz belgesi varsa ve ihtara rağmen dava açmazsa, iflas idaresi veya bu alacaklılar da belirli şartlarla tenkis davası açabilir (TMK m.562).
Tenkis nasıl ve hangi sırayla yapılır?
- Önce ölüme bağlı tasarruflar: Tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar önce vasiyet ve miras sözleşmesi gibi ölüme bağlı tasarruflardan yapılır (TMK m.570/1).
- Sonra sağlararası kazandırmalar: Bu yetmezse en yeni tarihli kazandırmadan başlayarak en eskisine doğru geriye gidilir (TMK m.570/1).
- Kamu ve kamuya yararlı kuruluşlar en son: Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan kazandırmalar en son sırada tenkis edilir (TMK m.570/2).
Ölüme bağlı tasarruflarla elde edilen kazandırmaların tenkisi, mirasbırakanın arzusunun başka türlü olduğu anlaşılmadıkça orantılı olarak yapılır (TMK m.563). Saklı paylı bir mirasçıya da kazandırma yapılmışsa, onun saklı payını aşan kısmı diğer kazandırmalarla birlikte orantılı olarak tenkise tabi olur (TMK m.561).
Değerinde azalma olmadan bölünemeyen bir mal (örneğin bir daire) tenkise tabi olursa, kazandırma alan kişi dilerse tenkis gereken kısmın değerini ödeyerek malı alıkoyabilir (TMK m.564). Uygulamada bu nedenle tenkis davaları çoğu zaman bir para ödenmesi kararıyla sonuçlanır. Kendisine tenkise tabi kazandırma yapılan kişi iyiniyetliyse yalnız mirasın geçtiği anda elinde kalanı geri vermekle yükümlüdür (TMK m.566).
Tenkis davasının süresi ne kadar?
Tenkis davası hak düşürücü sürelere bağlıdır; bu süreler kaçırılırsa dava açma hakkı düşer.
- Saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl,
- Her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl (TMK m.571/1).
Bir tasarrufun iptali önceki bir tasarrufun yürürlüğe girmesini sağlarsa, süreler iptal kararının kesinleşmesiyle başlar (TMK m.571/2). Tenkis iddiası def’i yoluyla (karşı tarafın davasına savunma olarak) her zaman ileri sürülebilir (TMK m.571/3).
Bir yıllık süre kısadır ve “öğrenme” anının ne zaman gerçekleştiği dosyaya göre tartışılabilir. Vasiyetname açıldığında veya mirasbırakanın sağlığında yaptığı bir devri öğrendiğinizde, süreyi kaçırmamak için hukuki değerlendirmeyi geciktirmemeniz önemlidir.
Saklı paylı mirasçı mirastan tamamen çıkarılabilir mi?
Saklı pay güçlü bir güvencedir; ancak kanun, ağır durumlarda mirasbırakana saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarma imkânı tanır. Mirasbırakan, ölüme bağlı bir tasarrufla şu hallerde saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarabilir (TMK m.510):
- Mirasçı, mirasbırakana veya onun yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse,
- Mirasçı, mirasbırakana veya ailesinin üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse.
Mirasçılıktan çıkarılan kişi mirastan pay alamaz ve tenkis davası açamaz (TMK m.511). Çıkarma bir ölüme bağlı tasarrufla yapılması gereken ağır sonuçlu bir işlem olduğundan, sebebin açık ve ispatlanabilir olması önemlidir; aksi halde çıkarılan mirasçının itirazı gündeme gelebilir. Vasiyetnamenin şekil kuralları için vasiyetname nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz.
Saklı paylı bir mirasçı, mirasbırakan sağken onunla yapacağı resmî şekilde bir sözleşmeyle de miras hakkından vazgeçebilir; bu durumda mirasçılık sıfatını kaybeder (TMK m.528). Bunun için mirastan feragat sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz.
Tenkis davası hangi mahkemede açılır?
Mirasbırakanın tasarruflarının iptali veya tenkisi davaları, mirasın açıldığı yer olan mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde görülür (TMK m.576). HMK da ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisine ilişkin davalarda ölen kişinin son yerleşim yeri mahkemesini kesin yetkili kılar (HMK m.11/1-a). Görevli mahkeme, malvarlığı davalarında kural olarak asliye hukuk mahkemesidir (HMK m.2).
Tenkis davası ile muris muvazaası davası arasındaki fark nedir?
Mirasbırakan bir taşınmazı bir mirasçısına gerçekten bağışlamışsa, bu geçerli ama saklı payı aşabilecek bir işlemdir ve tenkis davası konusu olabilir. Buna karşılık işlem satış gibi gösterilmiş ama gerçekte bağışsa ve mirasçılardan mal kaçırma amacı taşıyorsa, muris muvazaası iddiasıyla tapu iptal ve tescil davası gündeme gelir.
Geçerli ama sınırı aşan tasarrufa karşıdır. Yalnız saklı paylı mirasçılar açabilir. Bir yıllık ve on yıllık hak düşürücü sürelere bağlıdır (TMK m.560, 571).
Görünüşteki işlemin gerçek iradeyi gizlediği iddiasına dayanır. Yargıtay uygulamasına göre saklı payı olmayan mirasçılar da açabilir ve süreye bağlı değildir.
Uygulamada bu iki talep çoğu zaman kademeli (terditli) olarak birlikte ileri sürülür: önce muvazaa nedeniyle tapu iptali, bu kabul edilmezse tenkis istenir. Ayrıntılar için muris muvazaası ve tapu iptal davası yazımıza bakabilirsiniz.
Ne zaman avukata danışmak gerekir?
Tenkis davası; terekenin değerinin, sağlığında yapılmış kazandırmaların ve mirasçıların paylarının birlikte değerlendirilmesini gerektiren teknik bir davadır. Özellikle şu durumlarda hukuki destek almak yararlı olur:
- Size tebliğ edilen bir vasiyetname payınızı azaltıyorsa,
- Mirasbırakanın sağlığında bir mirasçıya veya üçüncü kişiye önemli bir bağış yaptığını öğrendiyseniz,
- Bir yıllık sürenin dolup dolmadığı konusunda tereddüdünüz varsa,
- İşlemin bağış mı yoksa muvazaalı satış mı olduğu belirsizse.
Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Saklı pay nedir?
Saklı pay, mirasbırakanın vasiyetname, miras sözleşmesi veya bağışlarla dokunamayacağı, kanunun belirli mirasçılar için güvence altına aldığı miras payı bölümüdür (TMK m.505-506).
Kardeşlerin saklı payı var mı?
Hayır. Kardeşler için öngörülen saklı pay, 4.5.2007 tarihli 5650 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır (TMK m.506/3 mülga). Kardeşler yasal mirasçı olabilir, ancak saklı payları yoktur.
Tenkis davası ne kadar sürede açılır?
Saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır (TMK m.571).
Tenkis davası hangi mahkemede açılır?
Tenkis davaları, ölen kişinin son yerleşim yeri mahkemesinde görülür; bu yetki kesindir (TMK m.576, HMK m.11). Görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir (HMK m.2).
Babam evini kardeşime bağışladı, tenkis davası açabilir miyim?
Bağış, tenkise tabi kazandırmalardandır (TMK m.565). Saklı payınız zedelenmişse tenkis davası açabilirsiniz; işlem görünüşte satış olup gerçekte bağışsa muris muvazaası davası da gündeme gelebilir.
Dayanak mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.