Eşin miras payı, ölen eşin (mirasbırakanın) hangi akrabalarının hayatta olduğuna göre değişir. Türk Medeni Kanunu’na göre sağ kalan eş, mirasbırakanın çocukları veya torunlarıyla birlikte mirasın dörtte birini, anne-babası ve kardeşleriyle birlikte yarısını, büyük ana-babaları ve onların çocuklarıyla birlikte dörtte üçünü alır; bunların hiçbiri yoksa mirasın tamamı eşe kalır (TMK m.499). Bu yazıda eşin miras payını, saklı payını, boşanmanın mirasa etkisini ve aile konutu hakkını anlatıyoruz.
Eşin miras payı nasıl belirlenir?
Kanun, kan hısımlarını zümrelere ayırır ve sağ kalan eşi her zümreyle birlikte mirasçı kabul eder. Eşin payı, en yakın hangi zümreyle birlikte mirasçı olduğuna bağlıdır (TMK m.499). Zümre sisteminin ayrıntıları için yasal mirasçılar ve paylar yazımıza bakabilirsiniz.
| Eşle birlikte mirasçı olanlar | Eşin yasal miras payı | Eşin saklı payı |
|---|---|---|
| Altsoy (çocuklar, torunlar) | Dörtte bir | Yasal payın tamamı |
| Ana-baba ve onların altsoyu (kardeşler, yeğenler) | Yarı | Yasal payın tamamı |
| Büyük ana-babalar ve onların çocukları | Dörtte üç | Yasal payın dörtte üçü |
| Hiçbiri yok | Tamamı | Yasal payın dörtte üçü |
Tablodaki kesirler kanunda sabit olarak yazılıdır (TMK m.499, 506/4). Somut dosyada payın parasal karşılığı terekenin değerine, borçlara ve mal rejimi tasfiyesine göre belirlenir; burada hesap örneği vermiyoruz.
Çocuklar varken eşin miras payı ne kadardır?
Mirasbırakanın altsoyu varsa sağ kalan eş mirasın dörtte birini alır (TMK m.499/1). Geri kalan kısım altsoya kalır; çocuklar eşit olarak mirasçıdır ve mirasbırakandan önce ölmüş bir çocuğun yerini onun çocukları alır (TMK m.495).
Ortak çocuk olup olmaması eşin payını değiştirmez. Evlat edinilmiş çocuk da evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olduğundan (TMK m.500), eşle birlikte altsoy olarak mirasçı olur ve eşin payı yine dörtte birdir. Evlilik dışında doğmuş ve soybağı tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuş çocuklar da baba yönünden evlilik içi çocuklar gibi mirasçıdır (TMK m.498). Eşin önceki evliliğinden olan çocuklar ise mirasbırakanın altsoyu değilse ona mirasçı olmaz; mirasbırakanın önceki evliliğinden olan çocukları ise altsoy olarak mirasçıdır.
Altsoyun tamamı mirası reddederse, onların payı sağ kalan eşe geçer (TMK m.613). Bu durum borca batık terekelerde önem taşır; eş de mirası reddetmek istiyorsa ayrıca süresinde ret beyanında bulunmalıdır. Ayrıntılar için mirasın reddi yazımıza bakın.
Çocuk yoksa eşin miras payı ne olur?
Ana-baba zümresiyle birlikte: Altsoy yoksa ve mirasbırakanın ana-babası ya da onların altsoyu (mirasbırakanın kardeşleri, yeğenleri) varsa eş mirasın yarısını alır (TMK m.499/2). Kalan yarı ana ve babaya eşit olarak kalır; ana veya baba önceden ölmüşse onun yerini kendi altsoyu alır (TMK m.496).
Büyük ana-baba zümresiyle birlikte: İkinci zümrede de kimse yoksa ve büyük ana-babalar ile onların çocukları (amca, hala, dayı, teyze) varsa eş mirasın dörtte üçünü alır (TMK m.499/3). Kanun bu halde eşin “büyük ana ve büyük babaları ve onların çocukları ile birlikte” mirasçı olacağını söyler; bu sayede eş varken daha uzak hısımların mirasçılığı sınırlanır.
Tek başına: Bunların hiçbiri yoksa mirasın tamamı eşe kalır (TMK m.499/3).
Eşin mirasçılığı yasal (resmî) evliliğe bağlıdır. Mirasçılık, ölüm anındaki duruma göre belirlenir ve mirasçılık belgesinde eşin payı da gösterilir.
Miras paylaşımından önce mal rejimi tasfiyesi yapılır mı?
Eşlerden birinin ölümü, aralarındaki mal rejimini de sona erdirir (TMK m.225). Kanuni mal rejimi olan edinilmiş mallara katılmada, her eş veya mirasçıları diğer eşe ait artık değer (evlilik içinde edinilen malların borçlar düşüldükten sonra kalan kısmı) üzerinde kanunda belirtilen oranda hak sahibidir (TMK m.236).
Mal rejimi tasfiyesi ile miras birbirinden farklı hukuki kurumlardır: biri evlilik birliği içinde edinilen değerlerin eşler arasında paylaşılmasına, diğeri ölen eşin kendi malvarlığının mirasçılara geçmesine ilişkindir. Bu nedenle uygulamada önce mal rejiminin tasfiyesiyle sağ kalan eşin katılma alacağı belirlenir; mirasbırakanın terekesi bu tasfiyeden sonra kalan malvarlığından oluşur. Yani eş, bir yandan mal rejiminden doğan alacağını, bir yandan da miras payını alabilir. Bu tasfiye, hangi malın evlilik içinde edinildiği, kişisel mal olup olmadığı gibi somut bilgilere bağlıdır ve bilirkişi incelemesi gerektirebilir.
Boşanma ve boşanma davası eşin mirasını etkiler mi?
Boşanan eşler bu sıfatla birbirinin yasal mirasçısı olamaz; boşanmadan önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan hakları da, aksi tasarruftan anlaşılmadıkça kaybederler (TMK m.181/1).
Boşanma davası devam ederken eşlerden biri ölürse, kural olarak evlilik ölümle sona erdiği için sağ kalan eş mirasçı olur. Ancak kanun özel bir imkân tanır: ölen eşin mirasçılarından biri davaya devam eder ve diğer eşin kusuru ispatlanırsa, sağ kalan eş boşanmış eş gibi mirasçı olamaz (TMK m.181/2).
Eşlerin fiilen ayrı yaşaması tek başına mirasçılığı ortadan kaldırmaz; kanun, mirasçılığı kaybettiren hal olarak boşanmayı ve yukarıdaki dava devamı imkânını düzenlemiştir. Boşanma kararı verilmiş ama mirasbırakanın ölümünden önce kesinleşmemişse, eşin mirasçılığının nasıl değerlendirileceği dosyanın özelliklerine göre ayrıca incelenmelidir.
Boşanma davası sırasında ölüm halinde davaya devam edilip edilmeyeceği ve kusurun ispatı, somut dosyaya göre değerlendirilmesi gereken teknik bir konudur. Mirasçılık belgesindeki eş payı, bu davanın sonucuna göre etkilenebilir.
Eşin saklı payı nedir, vasiyetnameyle mirastan çıkarılabilir mi?
Saklı pay, mirasbırakanın vasiyetname veya bağışlarla dokunamayacağı, kanunun belirli mirasçılar için güvence altına aldığı paydır. Mirasçı olarak eşi bulunan mirasbırakan, mirasının saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir (TMK m.505).
Sağ kalan eşin saklı payı: altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması halinde yasal miras payının tamamı, diğer hallerde yasal miras payının dörtte üçüdür (TMK m.506/4). Saklı payı zedelenen eş, tenkis davası açabilir (TMK m.560).
Mirasbırakan, eşini ancak kanunda sayılan sebeplerle mirasçılıktan çıkarabilir: mirasçının mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi (TMK m.510). Bu ayrıca ölüme bağlı bir tasarrufla yapılmalıdır; vasiyetname yazımızda şekil şartlarını anlattık.
Sağ kalan eşin oturduğu ev ve ev eşyası üzerindeki hakkı
Eşlerden birinin ölümünde tereke içinde ev eşyası veya eşlerin birlikte yaşadıkları konut varsa, sağ kalan eş bunlar üzerinde miras hakkına mahsuben (payından düşülmek üzere) mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir (TMK m.652/1).
Haklı sebeplerin varlığı halinde, sağ kalan eşin veya diğer yasal mirasçılardan birinin istemi üzerine, mülkiyet yerine intifa (yararlanma) veya oturma hakkı tanınmasına da karar verilebilir (TMK m.652/2). Mirasbırakanın meslek veya sanat icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı mesleği sürdürmesi için gerekli olan bölümlerde eş bu hakları kullanamaz (TMK m.652/3).
Bu hak, özellikle miras kalan evin satılması gündeme geldiğinde önemlidir. Konutun satışı ve ortaklığın giderilmesi süreci için miras kalan ev nasıl satılır yazımıza bakabilirsiniz.
Sağ kalan eş mirası reddedebilir veya payını devredebilir mi?
Sağ kalan eş de diğer yasal mirasçılar gibi mirası üç ay içinde reddedebilir (TMK m.605-606). Mirasbırakanın borçları malvarlığından fazlaysa eşin de ret seçeneğini süresinde değerlendirmesi gerekir. Altsoyun tamamı mirası reddettiğinde payları eşe geçtiğinden (TMK m.613), çocukların reddi eşin durumunu doğrudan etkiler; bu nedenle aile içinde ret kararlarının birlikte düşünülmesi yararlı olur.
Miras açıldıktan sonra eş, miras payını diğer mirasçılara yazılı bir sözleşmeyle devredebilir; üçüncü bir kişiye devirde ise sözleşmenin noterlikçe düzenlenmesi gerekir (TMK m.677). Mirasbırakan sağken eşlerin birbirinin mirasından vazgeçmesi ise ancak resmî şekilde yapılan bir mirastan feragat sözleşmesiyle mümkündür (TMK m.528, 545).
Eş, mirasçılık belgesinde gösterilen payıyla paylaşmaya katılır. Mirasçılar paylaşımı serbestçe kararlaştırabilir; anlaşma olmazsa her mirasçı gibi eş de paylaşmayı sulh mahkemesinden isteyebilir (TMK m.642, 646).
Ne zaman avukata danışmak gerekir?
Eşin miras payı kanunda net kesirlerle belirlenmiş olsa da uygulamada şu durumlar dosyayı karmaşık hale getirebilir:
- Mal rejimi tasfiyesi ile miras paylaşımının birlikte yürütülmesi gerekiyorsa,
- Boşanma davası sürerken eşlerden biri öldüyse,
- Mirasbırakanın vasiyetnamesi veya sağlığında yaptığı devirler eşin saklı payını etkiliyorsa,
- Sağ kalan eş aile konutu üzerinde hak talep etmek istiyorsa.
Bu konular hem süre hem ispat bakımından önem taşır. Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Çocuklar varken eşin miras payı ne kadardır?
Sağ kalan eş, mirasbırakanın altsoyu (çocuklar, torunlar) ile birlikte mirasçı olursa mirasın dörtte birini alır; kalan kısım çocuklar arasında eşit paylaşılır (TMK m.495, 499).
Çocuk yoksa eşin miras payı nedir?
Altsoy yoksa ve mirasbırakanın ana-babası veya onların altsoyu (kardeşler) varsa eş mirasın yarısını alır. Bunlar da yoksa ve büyük ana-baba zümresi varsa dörtte üçünü, hiçbiri yoksa tamamını alır (TMK m.499).
Boşanma davası devam ederken eş ölürse miras ne olur?
Ölen eşin mirasçılarından biri davaya devam eder ve diğer eşin kusuru ispatlanırsa, sağ kalan eş boşanmış gibi mirasçı olamaz (TMK m.181/2).
Eş vasiyetnameyle mirastan tamamen çıkarılabilir mi?
Eşin saklı payı olduğundan vasiyetnameyle bu pay ihlal edilemez; ihlal halinde eş tenkis davası açabilir (TMK m.506, 560). Mirasbırakan tek taraflı olarak saklı payı ancak kanundaki ağır sebeplerle mirasçılıktan çıkarma yoluyla kaldırabilir (TMK m.510); eşin kendisinin katıldığı resmî şekilde bir mirastan feragat sözleşmesiyle de saklı pay sona erer (TMK m.528).
Eş, oturduğu evin kendisine verilmesini isteyebilir mi?
Evet. Tereke içinde eşlerin birlikte yaşadığı konut veya ev eşyası varsa sağ kalan eş, miras payına mahsuben bunlar üzerinde mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir; haklı sebeplerle intifa veya oturma hakkına da karar verilebilir (TMK m.652).
Dayanak mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.