Evet, belirsiz alacak davası kaldırıldı. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun belirsiz alacak davasını düzenleyen 107. maddesi, 7589 sayılı Kanun ile 31 Temmuz 2026’da yürürlükten kaldırıldı. Bunun yerine kısmi davaya yeni bir imkân eklendi: Alacağın bir kısmı dava edildiğinde talep, bir defaya mahsus olmak üzere tahkikatın sonuna kadar artırılabiliyor ve artırılan kısım için de zamanaşımı dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılıyor (HMK m.109/4). Bu yazıda değişikliğin ne anlama geldiğini, açılmış davaların durumunu ve kısmi davada talep artırımını anlatıyoruz.
Belirsiz alacak davası neydi?
Belirsiz alacak davası, alacağın miktarını dava açılırken tam olarak belirlemenin mümkün olmadığı veya beklenemeyeceği durumlarda kullanılan bir dava türüydü. Davacı, asgari bir miktar göstererek dava açar; bilirkişi raporu gibi delillerle alacak netleştikten sonra talebini artırırdı.
Bu davanın en önemli avantajı zamanaşımı açısından ortaya çıkıyordu. Uygulamada belirsiz alacak davası açılmasının, alacağın tamamı bakımından zamanaşımını kestiği kabul ediliyordu. Özellikle işçilik alacakları, trafik kazası tazminatları ve değer kaybı talepleri gibi miktarı bilirkişi incelemesiyle belli olan alacaklarda sıkça kullanılıyordu.
Ancak bir alacağın “belirsiz” olup olmadığı konusunda uygulamada uzun yıllar tartışma yaşandı ve bu nedenle birçok dava usulden reddedildi. Kanun koyucu 2026’da bu kurumu tamamen kaldırarak kısmi davayı güçlendirmeyi tercih etti.
7589 sayılı Kanun ne değiştirdi?
31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7589 sayılı Kanun'un 19. maddesiyle HMK m.107 (belirsiz alacak davası) yürürlükten kaldırıldı; 20. maddesiyle HMK m.109'a kısmi davada talep artırımını düzenleyen dördüncü fıkra eklendi. Bu maddeler yayım tarihinde yürürlüğe girdi (7589 sayılı Kanun m.26).
Yeni düzenlemenin özü şudur: Alacağı belirsiz olan kişi artık “belirsiz alacak davası” yerine kısmi dava açacak ve alacak netleştiğinde talebini kanundaki imkânla artıracaktır.
| Konu | Eski düzen (HMK m.107) | Yeni düzen (HMK m.109/4) |
|---|---|---|
| Dava türü | Belirsiz alacak davası | Kısmi dava |
| Ön koşul | Alacağın miktarının belirlenememesi | Alacağın yalnızca bir kısmının dava edilmesi |
| Talebin artırılması | Alacak belirlendikten sonra, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmadan | Bir defaya mahsus, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmadan, tahkikatın sonuna kadar |
| Zamanaşımı | Uygulamada alacağın tamamı için kesildiği kabul ediliyordu | Artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır |
Daha önce açılmış belirsiz alacak davaları ne olacak?
Kanun bu konuda açık bir geçiş hükmü getirmiştir: HMK’nın yürürlükten kaldırılan 107. maddesi, yürürlükten kaldırılma tarihinden önce açılan davalar bakımından uygulanmaya devam eder (7589 sayılı Kanun geçici m.1/10).
Yani 31 Temmuz 2026’dan önce açılmış bir belirsiz alacak davası, eski kurallara göre görülmeye devam edecektir. Bu tarihten sonra açılacak davalarda ise belirsiz alacak davası yolu kanunda artık yer almamaktadır.
Bu tarihten sonra “belirsiz alacak davası” adıyla açılan bir davanın mahkemelerce nasıl nitelendirileceği konusunda henüz yerleşik bir uygulama bulunmamaktadır. Bu nedenle yeni davaların kanundaki kısmi dava düzenine uygun olarak açılması en güvenli yoldur.
Kısmi dava nedir?
Talep konusu niteliği itibarıyla bölünebiliyorsa, bunun yalnızca bir kısmı da dava yoluyla ileri sürülebilir (HMK m.109/1). Örneğin toplam alacağınızın ne kadar olduğunu henüz bilmiyorsanız, belirli bir kısmını isteyerek dava açabilirsiniz.
Dava açılırken kalan kısımdan açıkça feragat edilmemişse, kısmi dava açılması alacağın geri kalan kısmından feragat edildiği anlamına gelmez (HMK m.109/3).
Uygulamada kısmi dava dilekçelerinde, alacağın dava edilmeyen kısmına ilişkin hakların saklı tutulduğu açıkça belirtilir. Kanun da kalan kısımdan açıkça feragat edilmedikçe kısmi dava açılmasının feragat anlamına gelmediğini öngördüğünden, dilekçede kalan kısımdan feragat edildiği izlenimini verecek ifadelerden kaçınılmalıdır.
Kısmi davanın eski düzendeki en büyük dezavantajı, dava edilmeyen kısım için zamanaşımının kesilmemesi ve talep artırımının kural olarak ancak ıslahla yapılabilmesiydi. Yeni düzenleme bu iki sorunu doğrudan hedef almaktadır.
Kısmi davada talep artırımı nasıl yapılır?
Yeni HMK m.109/4’e göre, alacağın yalnızca bir kısmının dava edildiği durumlarda talep konusu:
- Aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere,
- İddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın,
- Tahkikatın sona ermesine kadar
artırılabilir. Bu durumda zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.
İddianın genişletilmesi yasağı, dilekçeler teatisi tamamlandıktan sonra tarafların iddialarını genişletmesini kural olarak yasaklar (HMK m.141). Yeni düzenleme, kısmi davadaki miktar artırımını bu yasaktan muaf tutmuştur.
“Bir defaya mahsus” ifadesi önemlidir. Talep bir kez artırıldıktan sonra yeniden artırılmak istenirse bu imkân kullanılmış olacaktır. Bu nedenle artırımın, alacağın gerçek miktarını gösteren bilirkişi raporu gibi deliller netleştikten sonra yapılması uygulamada önerilmektedir.
Zamanaşımı kurallarının genel çerçevesini alacak zamanaşımı yazımızda anlattık. Trafik kazası tazminat davalarındaki etkisi için yargı paketi sonrası trafik kazası davaları ve trafik kazası zamanaşımı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Bu değişiklik hangi davaları etkiler?
Belirsiz alacak davası, uygulamada özellikle miktarı ancak yargılama sırasında bilirkişi incelemesiyle belli olabilen alacaklarda kullanılıyordu. Bu nedenle değişiklikten en çok etkilenecek davalar şunlardır:
- Trafik kazası ve diğer haksız fiillerden doğan maddi tazminat davaları (iş göremezlik, destekten yoksun kalma, değer kaybı gibi),
- İşçilik alacaklarına ilişkin davalar,
- Eser (inşaat) sözleşmelerinden doğan ve miktarı keşif ile belirlenen alacaklar,
- Miktarı hesap veya bilirkişi incelemesi sonucunda belli olan diğer alacak davaları.
Bu davalarda artık kısmi dava açılması ve alacak netleştiğinde HMK m.109/4’teki imkânla talebin artırılması gerekecektir.
Bir hakkın veya hukuki ilişkinin varlığının ya da yokluğunun belirlenmesini amaçlayan tespit davası ise kaldırılmamıştır (HMK m.106). Ancak tespit davası açanın, kanunlarda belirtilen istisnalar dışında, hukuken korunmaya değer güncel bir yararı bulunmalıdır (HMK m.106/2). Bir alacağın ödenmesini istemek için tespit davasının uygun yol olup olmadığı somut olaya göre değerlendirilmelidir.
Talep artırımı ile ıslah arasındaki fark nedir?
Islah, taraflardan birinin yaptığı usul işlemlerini kısmen veya tamamen düzeltmesidir ve aynı davada ancak bir kez başvurulabilir (HMK m.176). Islah da tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir (HMK m.177).
Kanun, kısmi davadaki talep artırımını ıslahtan ayrı bir fıkrada ve ıslaha atıf yapmadan düzenlemiştir. Bu nedenle talep artırımının ıslah hakkını tüketmeyen bağımsız bir imkân olduğu görüşü ileri sürülmektedir. Ancak düzenleme yeni olduğundan, iki kurumun birlikte nasıl uygulanacağı konusunda Yargıtay uygulaması henüz oluşmamıştır.
Hangi konular henüz tartışmalı?
Düzenleme yürürlüğe gireli kısa bir süre olduğundan bazı sorular uygulamada henüz netleşmemiştir:
- Derdest kısmi davalar: Geçiş hükmü yalnızca kaldırılan m.107’yi düzenlemektedir. HMK’nın usul kurallarının tamamlanmış işlemleri etkilememek kaydıyla derhâl uygulanacağına ilişkin genel ilkesi (HMK m.448) karşısında, yürürlükten önce açılmış kısmi davalarda m.109/4’ün uygulanabileceği görüşü savunulmaktadır; ancak bu konuda yerleşik bir uygulama yoktur.
- Harç: Artırılan kısım için harcın nasıl ve ne zaman tamamlanacağı uygulamada ayrıca değerlendirilmektedir.
- Faiz ve temerrüt: Kanun yalnızca zamanaşımından söz etmektedir. Artırılan kısım için faizin hangi tarihten işleyeceği konusunda farklı görüşler bulunmaktadır.
Bu nedenle devam eden veya açılacak davalarda talep artırımının zamanlaması ve dilekçenin içeriği dikkatle planlanmalıdır. Talep artırımı dilekçesinde işlemin HMK m.109/4’e dayandığının açıkça belirtilmesi ve artırılan kısım için faiz talebinin de ayrıca yazılması ihtiyatlı bir yaklaşım olacaktır. Ayrıca alacağın tamamı için zamanaşımının dolmasına az bir süre kalmışsa, dava açma zamanının da bu riske göre belirlenmesi gerekir.
Yeni düzenlemenin yargılamada nasıl uygulanacağı, önümüzdeki dönemde Yargıtay ve bölge adliye mahkemesi kararlarıyla netleşecektir. Bu süreçte kanun metnine sadık kalınması ve tartışmalı noktalarda ihtiyatlı davranılması en güvenli yoldur.
Ne zaman avukata danışmak gerekir?
Belirsiz alacak davasının kaldırılması, miktarı baştan bilinmeyen alacakların dava stratejisini önemli ölçüde değiştirmiştir. Dava açarken hangi miktarın isteneceği, talep artırımının ne zaman yapılacağı ve zamanaşımı riskinin nasıl yönetileceği, her dosyada ayrıca değerlendirilmesi gereken konulardır.
İşçi alacakları açısından ayrıntılar için işçi alacak davası nasıl açılır yazımıza bakabilirsiniz.
Devam eden bir belirsiz alacak davanız varsa, geçiş hükmü gereği eski kurallara göre görülmeye devam edeceğini, ancak yargılama sırasında yapılacak işlemlerin yine dikkatle planlanması gerektiğini unutmayın. Alacak tahsiline ilişkin genel yolları borç verdim geri ödemiyor yazımızda anlattık. Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Belirsiz alacak davası kaldırıldı mı?
Evet. HMK'nın belirsiz alacak davasını düzenleyen 107. maddesi, 7589 sayılı Kanun'un 19. maddesiyle yürürlükten kaldırıldı ve bu değişiklik 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe girdi.
Daha önce açılmış belirsiz alacak davaları ne olacak?
Kaldırılma tarihinden önce açılan davalar bakımından eski HMK m.107 uygulanmaya devam eder (7589 sayılı Kanun geçici m.1/10).
Kısmi davada talep artırımı nasıl yapılır?
Alacağın bir kısmı dava edildiğinde talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir (HMK m.109/4).
Talep artırımı ile ıslah aynı şey mi?
Kanun metninde ayrı düzenlenmişlerdir. Islah, usul işlemlerinin düzeltilmesine yönelik genel bir kurumdur ve aynı davada bir kez yapılabilir (HMK m.176). Talep artırımı ise kısmi davada miktarın artırılmasına özgüdür. İkisinin birlikte kullanımı konusunda uygulama henüz yerleşmemiştir.
Talep artırımında zamanaşımı nasıl hesaplanır?
Kanuna göre artırılan kısım bakımından da zamanaşımı dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır (HMK m.109/4). Genel kurallar için alacak zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
Dayanak mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.