Ticari Alacak Nasıl Tahsil Edilir? İhtar, Arabuluculuk, İcra Takibi ve Dava

Ticari Alacak Nasıl Tahsil Edilir? İhtar, Arabuluculuk, İcra Takibi ve Dava

Ticari alacak nasıl tahsil edilir? İhtarname, dava şartı arabuluculuk, icra takibi, itirazın iptali ve faturanın delil değerini adım adım anlatıyoruz.

Ödenmeyen bir ticari alacağı tahsil etmek için genellikle şu yol izlenir: Önce deliller toplanır ve borçluya ihtar gönderilir; ödeme yapılmazsa ya icra takibi başlatılır ya da zorunlu arabuluculuk sürecinin ardından alacak davası açılır. Konusu para olan ticari alacak ve tazminat davalarında, itirazın iptali davası dâhil, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A). Bu yazıda tahsil sürecinin aşamalarını, hangi yolun ne zaman tercih edilebileceğini ve faturanın delil değerini anlatıyoruz.

İlk adım: Delillerinizi toplayın

Tahsil sürecinin başarısı büyük ölçüde delillere bağlıdır. Harekete geçmeden önce şunları bir araya getirin:

  • Varsa yazılı sözleşme, sipariş formu veya teklif-kabul yazışmaları,
  • Faturalar ve faturaların karşı tarafa ulaştığını gösteren kayıtlar,
  • Sevk irsaliyeleri, teslim tutanakları, kargo kayıtları,
  • E-posta, mesaj ve diğer ticari yazışmalar,
  • Ticari defter kayıtları ve cari hesap ekstreleri.

Ticari davalarda mahkeme tarafların ticari defterlerinin ibrazına karar verebilir. Defterlerin delil olabilmesi için kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve kayıtların birbirini doğrulaması gerekir (HMK m.222). Tacirler, ticari defter ve belgelerini on yıl saklamakla yükümlüdür (TTK m.82).

Borçluya ihtar göndermek gerekir mi?

Muaccel (vadesi gelmiş) bir borcun borçlusu, kural olarak alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer (TBK m.117). Ödeme günü sözleşmede belirlenmişse bu günün geçmesiyle de temerrüt oluşur. İhtar, faizin başlangıcı ve ileride çıkabilecek tartışmalar bakımından önemlidir.

Tacirler arasında diğer tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe veya sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbar ve ihtarlar noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta (KEP) ile yapılır (TTK m.18). Bu nedenle e-posta veya telefon mesajıyla yapılan bir ödeme talebi, ispat açısından yetersiz kalabilir.

Tahsil yolları: İcra takibi mi, dava mı?

İlamsız icra takibi

Mahkeme kararı olmadan icra dairesinden başlatılır. Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir (İİK m.62). İtiraz edilmezse takip kesinleşir; itiraz edilirse takip durur ve alacaklı itirazı aşmak için mahkemeye başvurmak zorunda kalır.

Alacak davası

Asliye ticaret mahkemesinde açılır (TTK m.5). Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (TTK m.5/A). Kazanılırsa elde edilen ilamla icra takibi yapılır. Delillerin tartışmalı olduğu durumlarda tercih edilebilir.

Alacak bir çek, poliçe veya bono gibi kambiyo senedine dayanıyorsa kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip yapılabilir (İİK m.167). Bu takipte borçlunun itiraz ve şikâyet süresi beş gündür ve itiraz icra mahkemesine yapılır (İİK m.168). Çekle ilgili ayrıntılar için Karşılıksız çek: hamil ne yapmalı? yazımıza bakabilirsiniz.

Borçlu icra takibine itiraz ederse ne olur?

İlamsız takibe itiraz edilmesi hâlinde alacaklının başlıca iki seçeneği vardır:

  • İtirazın iptali davası: Alacaklı, itirazın tebliği tarihinden itibaren bir yıl içinde mahkemeye başvurarak genel hükümlere göre alacağının varlığını ispat edip itirazın iptalini dava edebilir (İİK m.67). Ticari alacaklarda bu davadan önce de arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A).
  • İtirazın kaldırılması: Takip, imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış borç ikrarını içeren bir senede ya da resmî dairelerin yetkileri dâhilinde verdiği bir belgeye dayanıyorsa, alacaklı itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir (İİK m.68).

İtirazın iptali süresini kaçıran alacaklının genel hükümlere göre alacak davası açma hakkı saklıdır (İİK m.67).

Dava şartı arabuluculuk nasıl işler?

Ticari davalardan, konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.5/A).

  1. Arabuluculuk bürosuna başvurunBaşvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna, büro yoksa görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne yapılır (HUAK m.18/A). Taraflar listedeki bir arabulucu üzerinde anlaşırsa o arabulucu görevlendirilir.
  2. Görüşmelere katılınArabulucu tarafları ilk toplantıya davet eder. Geçerli bir mazeret olmaksızın ilk toplantıya katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur (HUAK m.18/A).
  3. Süreç tamamlanırArabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir (TTK m.5/A).
  4. Anlaşma veya son tutanakTaraflar anlaşırsa anlaşma belgesi düzenlenir. Anlaşılamazsa düzenlenen son tutanağın aslı veya arabulucu onaylı örneği dava dilekçesine eklenmelidir (HUAK m.18/A).
  5. Dava açınArabulucuya başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir (HUAK m.18/A).

Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (HUAK m.18/A).

2026'da değişti

31.07.2026 tarihinde yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanunla belirsiz alacak davası (HMK m.107) yürürlükten kaldırıldı; bu tarihten önce açılmış davalarda uygulanmaya devam edilir. Bunun yerine, alacağın sadece bir kısmının dava edildiği durumlarda talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere tahkikatın sonuna kadar artırılabilir ve zamanaşımı artırılan kısım için de dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır (HMK m.109/4).

Ticari alacak davası hangi mahkemede görülür?

Her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ile Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenen hususlardan doğan davalar ticari dava sayılır (TTK m.4). Aksine bir hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın ticari davalara asliye ticaret mahkemesi bakar (TTK m.5). Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yargı çevrelerinde ticari davalara asliye hukuk mahkemesi bakar (TTK m.5).

Ticari davalarda deliller ve bunların sunulması Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerine tabidir; kanunda belirlenen ve her yıl güncellenen parasal sınırın altında kalan ticari davalarda basit yargılama usulü uygulanır (TTK m.4). Basit yargılama usulünde dilekçe aşaması daha kısadır ve yargılamanın daha hızlı ilerlemesi amaçlanır.

Yetkili mahkeme ise genel kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m.6); sözleşmeden doğan davalar sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir (HMK m.10). Tacirler aralarındaki uyuşmazlıklar için sözleşmeyle bir veya birden fazla mahkemeyi yetkili kılabilir; aksi kararlaştırılmadıkça dava yalnızca bu mahkemelerde açılır (HMK m.17). Arabuluculuk başvurusunun da uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılması gerektiğini hatırlatalım (HUAK m.18/A).

Faturanın delil değeri nedir?

Fatura, ticari alacakların en yaygın belgesidir. Kanuna göre bir fatura alan kişi, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde faturanın içeriği hakkında itirazda bulunmamışsa bu içeriği kabul etmiş sayılır (TTK m.21).

Ancak bu kuralın sınırları vardır. Yargıtay’ın yerleşik görüşüne göre bu karine, taraflar arasında faturanın düzenlenmesine yol açan bir sözleşme ilişkisinin bulunmasını gerektirir; itiraz edilmemiş fatura tek başına sözleşmenin varlığını veya malın teslim edildiğini ispatlamaz ve karinenin aksi ispat edilebilir. Bu konuyu ayrıntılı olarak Faturaya itiraz süresi: 8 gün kuralı yazısında anlattık.

Borçlunun mal kaçırma riski varsa ne yapılabilir?

Vadesi gelmiş ve rehinle güvenceye bağlanmamış bir para alacağının alacaklısı, borçlunun mallarının ihtiyaten haczedilmesini isteyebilir (İİK m.257). Vadesi gelmemiş alacaklar için ise ancak borçlunun belirli bir yerleşim yerinin olmaması veya mal kaçırmaya hazırlanması gibi kanunda sayılan hâllerde ihtiyati haciz istenebilir.

İhtiyati haciz isteyen alacaklı, kural olarak haksız çıkması hâlinde doğabilecek zararlar için teminat göstermek zorundadır; alacak bir ilama dayanıyorsa teminat aranmaz (İİK m.259).

Borçlu bir limited şirketse, ortakların kural olarak şirketin ticari borçlarından şahsen sorumlu olmadığını da hatırlatalım; bu konuyu Limited şirket ortağı borçlardan sorumlu mu? yazısında ele aldık.

Ne zaman bir avukata danışmak gerekir?

Ticari alacak tahsilinde doğru yolun seçilmesi; delillerin gücüne, borçlunun mali durumuna, alacağın kambiyo senedine dayanıp dayanmadığına ve zamanaşımı durumuna göre değişir. Yanlış yolun seçilmesi süre ve masraf kaybına, kısa sürelerin kaçırılması ise hak kaybına yol açabilir. Alacağın türüne göre zamanaşımı süreleri de farklılık gösterdiğinden, tahsili uzun süre ertelemek risklidir.

Borçlu ödeme yapmak istiyor ancak vade talep ediyorsa, yapılacak ödeme planının yazılı hâle getirilmesi önemlidir. İmzası noterce onaylanmış veya imzası ikrar edilmiş bir borç ikrarı, ileride başlatılacak ilamsız takipte borçlunun itirazı hâlinde itirazın icra mahkemesinden kaldırılmasını isteme imkânı sağlayabilir (İİK m.68). Böylece uzun bir alacak davasına gerek kalmadan tahsil yolu kısalabilir. Ödeme planına uyulmaması hâlinde kalan borcun tamamının muaccel olacağı da açıkça yazılmalıdır.

Ödenmeyen bir alacağınız varsa, somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Ticari alacak için önce dava mı açılır, icra takibi mi başlatılır?

İkisi de mümkündür. İcra takibi daha hızlı bir başlangıç sağlar; borçlu itiraz ederse itirazın iptali davası gündeme gelir. Doğrudan alacak davası açılacaksa önce zorunlu arabuluculuğa başvurmak gerekir (TTK m.5/A). Hangi yolun uygun olduğu delillerin gücüne ve borçlunun durumuna göre değerlendirilir.

İcra takibi başlatmak için arabulucuya gitmek gerekir mi?

İcra takibinin başlatılması için kanunda arabuluculuk şartı öngörülmemiştir. Ancak borçlunun itirazı üzerine açılacak itirazın iptali davasından önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A).

Ticari arabuluculuk ne kadar sürer?

Arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir (TTK m.5/A).

Fatura tek başına alacağı ispatlar mı?

Tek başına her zaman yeterli olmayabilir. Faturaya sekiz gün içinde itiraz edilmemesi içeriğinin kabul edildiği sonucunu doğurur (TTK m.21), ancak bu karine için taraflar arasında bir sözleşme ilişkisinin bulunması gerekir ve teslimin ayrıca ispatı gerekebilir. Ayrıntı için faturaya itiraz yazımıza bakabilirsiniz.

Borçlunun mallarını kaçırmasından endişe ediyorum, ne yapabilirim?

Vadesi gelmiş ve rehinle güvenceye bağlanmamış bir para alacağı için mahkemeden ihtiyati haciz kararı istenebilir (İİK m.257). Kural olarak alacaklının teminat göstermesi gerekir (İİK m.259).

Dayanak mevzuat ve kaynaklar

Av. Arb. Burcu Benli YörükAvukat ve Arabulucu, BB Hukuk Bürosu
Mesleki profil

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.

Ticaret ve Şirketler Hukuku

Görüşme ve bilgi talepleri

Dosyanızla ilgili görüşme talebinizi iletişim sayfasındaki form, telefon veya e-posta yoluyla iletebilirsiniz.

İletişime geçin