Mobbing (Psikolojik Taciz) Nedir? İşyerinde Mobbinge Uğrayan İşçinin Hakları

Mobbing (Psikolojik Taciz) Nedir? İşyerinde Mobbinge Uğrayan İşçinin Hakları

Mobbing nedir, hangi davranışlar psikolojik taciz sayılır? Mobbingin ispatı, haklı nedenle fesih, kıdem ve manevi tazminat ile başvuru yollarını anlatıyoruz.

Mobbing (psikolojik taciz), işyerinde bir çalışanın kasıtlı, sistematik ve belirli bir süre boyunca tekrarlanan davranışlarla aşağılanması, dışlanması, yıldırılması veya işten soğutulmasıdır. İşveren, işçilerin psikolojik tacize uğramamaları ve uğrayanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür (TBK m.417). Mobbinge uğrayan işçi; işverene ve ilgili kurumlara şikâyette bulunabilir, şartları varsa iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatı isteyebilir ve kişilik hakkının zedelenmesi nedeniyle manevi tazminat talep edebilir. Bu yazıda mobbingin ne olduğunu, nasıl ispatlandığını ve işçinin haklarını anlatıyoruz.

Mobbing nedir, kanunda tanımı var mı?

İş Kanunu’nda mobbingin ayrı bir tanımı yoktur. Ancak Türk Borçlar Kanunu, işverene işçinin kişiliğini koruma ve özellikle psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları için önlem alma borcu yüklemiştir (TBK m.417). Kanun aynı maddede, işverenin bu borca aykırı davranışı nedeniyle işçinin kişilik haklarının ihlalinden doğan zararların, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine göre tazmin edileceğini öngörür.

İş Yerlerinde Psikolojik Tacizin (Mobbing) Önlenmesi ile İlgili 2025/3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, psikolojik tacizi; çalışanların kasıtlı ve sistematik olarak belirli bir süre aşağılanması, küçümsenmesi, dışlanması, kişiliğinin ve saygınlığının zedelenmesi, kötü muameleye maruz bırakılması, yıldırılması gibi davranışlar olarak tarif eder. Bu genelge, daha önceki 2011/2 sayılı Başbakanlık Genelgesini yürürlükten kaldırmıştır.

Ayrıca 6701 sayılı Kanun, cinsiyet, din, engellilik, yaş gibi ayrımcılık temellerine dayanılarak kişiyi işinden soğutmak, dışlamak, bıktırmak amacıyla kasıtlı olarak yapılan eylemleri “işyerinde yıldırma” adıyla bir ayrımcılık türü olarak tanımlar (6701 m.2, m.4).

Hangi davranışlar mobbing sayılır, hangileri sayılmaz?

Uygulamada bir davranışın mobbing sayılabilmesi için genellikle şu unsurlar aranmaktadır:

  • Sistematiklik ve süreklilik: Davranışların tek seferlik değil, belirli bir süre boyunca tekrarlanması ve birbiriyle bağlantılı olması.
  • Amaç: Davranışların işçiyi yıldırmaya, dışlamaya, itibarsızlaştırmaya veya işten ayrılmaya zorlamaya yönelik olması.
  • Hedef: Belirli bir çalışanın veya çalışan grubunun hedef alınması.
  • Etki: İşçinin kişilik haklarının, sağlığının veya mesleki konumunun olumsuz etkilenmesi.

Kesin bir süre şartı yoktur; davranışların sıklığı, yoğunluğu ve ağırlığı birlikte değerlendirilir. Örneğin sürekli olarak toplantılardan dışlanma, iş verilmemesi veya niteliğine uygun olmayan işlerin verilmesi, herkesin önünde sistematik olarak aşağılanma, asılsız disiplin soruşturmaları, sosyal olarak tecrit edilme gibi davranışlar mobbing kapsamında değerlendirilebilir.

Buna karşılık tek seferlik bir tartışma, olağan performans değerlendirmesi, işin gereği olarak yapılan makul eleştiri veya süreklilik göstermeyen birkaç kaba davranış, tek başına mobbing olarak nitelendirilmeyebilir. Bu ayrım her olayın kendi koşullarına göre yapılır.

Mobbing nasıl ispatlanır?

Mobbing çoğu zaman tanıksız ve kapalı ortamlarda yaşandığından, uygulamada işçiden kesin ve mutlak bir delil beklenmemektedir. İşçinin tutarlı ve güçlü belirtiler ortaya koyması, yani mobbingin varlığı konusunda hâkimde kuvvetli bir kanaat oluşturması yeterli görülmektedir. Bu belirtiler ortaya konduğunda, davranışların gerçekleşmediğini veya haklı bir gerekçeye dayandığını açıklamak işveren açısından önem kazanır.

Mobbingin ispatında kullanılabilecek başlıca deliller şunlardır:

  • E-posta, mesajlaşma ve diğer yazışma kayıtları,
  • Görev değişikliği, unvan veya yetki alınması gibi işlemleri gösteren belgeler,
  • Asılsız savunma istemleri ve disiplin tutanakları,
  • Mevcut veya eski iş arkadaşlarının tanıklığı,
  • Psikiyatri veya psikoloji alanındaki sağlık raporları ve tedavi kayıtları,
  • İnsan kaynaklarına, işverene, ALO 170’e veya Bakanlığa yapılan şikâyetlerin kayıtları.
Dikkat

Yaşadığınız olayları tarih, yer, kişi ve tanık bilgileriyle düzenli olarak not etmek ispatı kolaylaştırır. Ancak karşı tarafın bilgisi olmadan yapılan gizli ses veya görüntü kayıtları, hukuka aykırı delil sayılabilir ve ayrıca cezai sorumluluk doğurabilir. Böyle bir yola başvurmadan önce hukuki destek almanız önerilir.

Delillerin ayrıntısı için mobbing nasıl ispatlanır? yazımıza bakabilirsiniz.

Mobbinge uğrayan işçi ne yapabilir?

Mobbinge uğradığınızı düşünüyorsanız izleyebileceğiniz adımlar şunlardır:

  1. Olayları ve delilleri kayıt altına alınYaşananları tarihleriyle not edin; yazışmaları, belgeleri ve tanık bilgilerini saklayın. Sağlığınız etkilendiyse bir sağlık kuruluşuna başvurun ve kayıtlarınızı muhafaza edin.
  2. İşverene yazılı şikâyette bulununİşveren, psikolojik tacizi önlemekle yükümlüdür (TBK m.417). Yazılı şikâyetiniz, işverenin durumdan haberdar olduğunu ve önlem alıp almadığını ortaya koyar.
  3. Kurumlara başvurun2025/3 sayılı Genelgeye göre çalışanlar; ALO 170 hattına, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na, Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi'ne, TBMM Dilekçe Komisyonu'na, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu'na ve Kamu Denetçiliği Kurumu'na başvurabilir.
  4. Hukuki yolları değerlendirinDurumun ağırlığına göre haklı nedenle fesih, tazminat talepleri ve arabuluculuk sürecini bir avukatla birlikte planlayın.

Mobbing ayrımcılık temellerinden birine (cinsiyet, din, engellilik, yaş vb.) dayanıyorsa, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na başvuru da mümkündür. Bu başvurudan önce, uygulamanın düzeltilmesinin ilgili taraftan talep edilmesi gerekir; talebin reddedilmesi veya otuz gün içinde cevap verilmemesi hâlinde Kuruma başvurulabilir (6701 m.17). İş Kanunu m.5 kapsamına giren ayrımcılık iddialarında ise Kuruma başvurmadan önce İş Kanunu ve ilgili mevzuattaki şikâyet usullerinin izlenmesi gerekir (6701 m.17/5). Başvurulardan ücret alınmaz.

İşverenin mobbingi önleme yükümlülüğü nedir?

Mobbing çoğu zaman bir yönetici veya iş arkadaşı tarafından uygulanır; ancak bu durum işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Türk Borçlar Kanunu, işvereni hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak, saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzen sağlamakla yükümlü tutar. İşveren özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almak zorundadır (TBK m.417).

Bu yükümlülük karşısında işverenlerin, işyerinde psikolojik tacize karşı açık bir politika belirlemesi, şikâyetlerin güvenle iletilebileceği bir yol oluşturması, gelen şikâyetleri tarafsız şekilde incelemesi ve gerekli önlemleri gecikmeden alması beklenir. İşverenin bu borca aykırı davranışı nedeniyle işçinin kişilik haklarının ihlalinden doğan zararlar, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine göre tazmin edilir (TBK m.417).

İşçinin işyerinde başka bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından cinsel tacize uğraması ve bunu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemlerin alınmaması ise kanunda ayrıca haklı fesih nedeni olarak sayılmıştır (4857 m.24/II-d).

Mobbing nedeniyle iş sözleşmesi haklı nedenle feshedilebilir mi?

Evet, mobbing oluşturan davranışlar İş Kanunu m.24/II’de sayılan haklı nedenler kapsamına giriyorsa işçi sözleşmeyi bildirim süresi beklemeden feshedebilir. Bu kapsamda özellikle şu hâller öne çıkar:

  • İşverenin işçinin veya ailesinin şeref ve namusuna dokunacak söz ve davranışlarda bulunması (m.24/II-b),
  • İşverenin işçiye sataşması, gözdağı vermesi veya işçi hakkında asılsız ağır isnat ve ithamlarda bulunması (m.24/II-c),
  • İşçinin başka bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından işyerinde cinsel tacize uğraması ve bunu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemlerin alınmaması (m.24/II-d).

Haklı nedenle fesheden ve en az bir yıllık kıdemi olan işçi kıdem tazminatına hak kazanır; ihbar tazminatı ise doğmaz. Fesih hakkı, durumun öğrenilmesinden itibaren altı iş günü ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (4857 m.26). Mobbingin süregelen niteliği bu sürenin değerlendirilmesinde önem taşır; ancak fesih kararını uzun süre bekletmemek en güvenli yoldur.

Fesih bildiriminde mobbing oluşturan olayları somut olarak yazmak, “kişisel nedenlerle istifa ediyorum” gibi genel ifadelerden kaçınmak gerekir. Ayrıntılar için istifa eden işçi kıdem tazminatı alabilir mi? yazımıza bakabilirsiniz.

Mobbing nedeniyle hangi tazminatlar istenebilir?

Mobbinge uğrayan işçinin isteyebileceği başlıca haklar şunlardır:

  • Kıdem tazminatı: Haklı nedenle fesih hâlinde, şartları varsa. Genel şartlar için kıdem tazminatına kimler hak kazanır? yazımıza bakabilirsiniz.
  • Manevi tazminat: Kişilik hakkı zedelenen kişi, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat isteyebilir (TBK m.58). Miktar, olayın ağırlığına göre hâkim tarafından belirlenir.
  • Maddi tazminat: Tedavi giderleri ve çalışma gücü kaybı gibi maddi zararlar.
  • Ayrımcılık tazminatı: Mobbing dil, ırk, cinsiyet, engellilik, din gibi bir ayrımcılık temeline dayanıyorsa, İş Kanunu m.5’te öngörülen ayrımcılık tazminatı da gündeme gelebilir.
  • Diğer işçilik alacakları: Ödenmemiş ücret, fazla mesai, yıllık izin ücreti gibi alacaklar.

Kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacakları için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 m.3). Mobbing nedeniyle istenen tazminatlar bakımından zamanaşımı süresinin ne olduğu konusunda farklı görüşler bulunduğundan, olayların ardından vakit kaybetmeden harekete geçmek ve tüm talepleri arabuluculuk başvurusunda birlikte belirtmek güvenli yoldur.

Ne zaman avukata danışmak gerekir?

Mobbing davalarının sonucu, büyük ölçüde delillerin erken ve doğru toplanmasına bağlıdır. Haklı nedenle fesih kararı vermeden önce, yaşanan davranışların hukuken mobbing veya m.24’teki haklı nedenler kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği, altı iş günlük sürenin durumu ve hangi tazminatların talep edileceği gözden geçirilmelidir. Sağlığınız etkilendiyse tıbbi destek almayı da ihmal etmeyin. Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Mobbing nedir?

Mobbing (psikolojik taciz), işyerinde bir veya birkaç çalışanın, belirli bir süre boyunca kasıtlı ve sistematik olarak aşağılanması, küçümsenmesi, dışlanması veya yıldırılması amacıyla yapılan davranışlardır. Tek seferlik bir tartışma veya olağan iş eleştirisi kural olarak mobbing sayılmaz.

Mobbing nasıl ispatlanır?

Mobbing çoğu zaman kapalı ortamda yaşandığından kesin ve mutlak delil aranmaz. E-posta ve mesaj yazışmaları, tanık beyanları, sağlık raporları, insan kaynaklarına veya ALO 170'e yapılan şikâyet kayıtları gibi deliller birlikte değerlendirilir.

Mobbing nedeniyle istifa edersem kıdem tazminatı alır mıyım?

Mobbing oluşturan davranışlar İş Kanunu m.24/II'deki haklı nedenler kapsamına giriyorsa, sözleşmeyi haklı nedenle fesheden ve en az bir yıl çalışmış işçi kıdem tazminatı alır. İhbar tazminatı ise doğmaz.

Mobbingi nereye şikâyet edebilirim?

Öncelikle işverene veya işyerinin yetkili birimine yazılı olarak şikâyette bulunabilirsiniz. Ayrıca ALO 170 hattına, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na, Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi'ne ve ayrımcılık temelli durumlarda Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu'na başvurulabilir.

Mobbing için manevi tazminat istenebilir mi?

Evet. Kişilik hakkı zedelenen işçi manevi tazminat isteyebilir (TBK m.58). İşverenin işçiyi koruma borcuna aykırılıktan doğan zararlar, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir (TBK m.417).

Dayanak mevzuat ve kaynaklar

Av. Arb. Burcu Benli YörükAvukat ve Arabulucu, BB Hukuk Bürosu
Mesleki profil

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.

İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku

Görüşme ve bilgi talepleri

Dosyanızla ilgili görüşme talebinizi iletişim sayfasındaki form, telefon veya e-posta yoluyla iletebilirsiniz.

İletişime geçin