Senede (kambiyo senedine) dayalı takibe itiraz, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde, icra dairesine değil icra mahkemesine dilekçe verilerek yapılır (İİK m.168). İtirazın iki ana türü vardır: senetteki imzanın size ait olmadığını ileri sürdüğünüz imzaya itiraz ve borcun bulunmadığını, ödendiğini, ertelendiğini veya zamanaşımına uğradığını ileri sürdüğünüz borca itiraz. Bu yazıda çek, bono ve poliçeye dayalı takiplerde itirazın nasıl yapıldığını, genel takipten farklarını ve dikkat edilmesi gereken riskleri anlatıyoruz.
Kambiyo senedi nedir, bu takip neden farklı?
Kambiyo senetleri, Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenen çek, poliçe ve bonodur (bonoya “emre muharrer senet” veya “emre yazılı senet” de denir). Bir senedin bono sayılabilmesi için kanunda sayılan zorunlu unsurları (ör. “bono” kelimesi, kayıtsız şartsız bir bedel ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, lehtar, düzenleme tarihi ve yeri, düzenleyenin imzası) taşıması gerekir (TTK m.776).
Alacağı kambiyo senedine dayanan alacaklı, isterse genel haciz yolu yerine bu senetlere özgü daha hızlı bir takip yolu kullanabilir (İİK m.167). Bu yolda süreler daha kısadır, itiraz icra mahkemesine yapılır ve itiraz takibi kendiliğinden durdurmaz. Genel haciz yolundaki itirazı icra takibine itiraz yazımızda anlattık.
| Genel haciz yolu | Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu | |
|---|---|---|
| Ödeme süresi | 7 gün (İİK m.60) | 10 gün (İİK m.168) |
| İtiraz süresi | 7 gün (İİK m.62) | 5 gün (İİK m.168) |
| İtiraz yeri | İcra dairesi | İcra mahkemesi |
| İtirazın etkisi | Takip durur (İİK m.66) | Satış dışındaki işlemler durmaz (İİK m.169, m.170) |
Ödeme emrinde hangi süreler var?
Kambiyo senedine dayalı ödeme emrinde kanuna göre şu ihtarlar yer alır (İİK m.168):
- Borcun ve takip masraflarının 10 gün içinde icra dairesinin banka hesabına ödenmesi,
- Senet kambiyo senedi niteliğinde değilse 5 gün içinde icra mahkemesine şikâyet edilmesi,
- Senetteki imza size ait değilse bunun 5 gün içinde açıkça bir dilekçeyle icra mahkemesine bildirilmesi,
- Borçlu olmadığınız, borcun ödendiği, ertelendiği, zamanaşımına uğradığı veya icra dairesinin yetkisiz olduğu iddiasındaysanız bunun da sebepleriyle birlikte 5 gün içinde icra mahkemesine bildirilmesi,
- İtiraz etmez ve borcu ödemezseniz 10 gün içinde mal beyanında bulunmanız; itiraz edip reddedilirse 3 gün içinde beyanda bulunmanız gerektiği.
Sürelerin hesabında tebliğ günü sayılmaz; son gün tatile denk gelirse süre izleyen iş günü biter (İİK m.19). Beş günlük süre, genel haciz yolundaki yedi günlük itiraz süresinden kısadır; bu nedenle ödeme emrini aldığınız gün takip yolunu kontrol etmeniz önemlidir.
İmzaya itiraz nasıl yapılır?
Senetteki imza size ait değilse bunu 5 gün içinde, açıkça, bir dilekçeyle icra mahkemesine bildirmelisiniz. Bildirmezseniz imza, bu takip bakımından sizden çıkmış sayılır (İİK m.168).
İcra mahkemesi, duruşmadan önce dilekçenize ve eklerine bakarak itirazı ciddi bulursa, karar verene kadar takibin geçici olarak durdurulmasına evrak üzerinden karar verebilir (İİK m.170). Mahkeme imza incelemesini kanundaki usule göre yapar; gerekirse sizden yazı yazmanız ve imza atmanız istenir, bilirkişi incelemesi yaptırılabilir (İİK m.68/a, m.170).
Sonuçlar şöyledir (İİK m.170):
- İmza size ait değilse: İtiraz kabul edilir ve takip durur. Alacaklının genel hükümlere göre dava açma hakkı saklıdır. Alacaklının senedi takibe koymada kötü niyeti veya ağır kusuru varsa, alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata ve yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir.
- İmza size aitse: İtiraz reddedilir. Takip ayrıca durdurulmuşsa, alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere inkâr tazminatına ve yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilirsiniz.
İmza size aitse, yalnızca süre kazanmak için imzayı inkâr etmek ciddi sonuçlar doğurabilir. Kanun, imzasını haksız yere inkâr eden borçluya takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezası öngörür (İİK m.168, m.170). Borcun ödendiğini veya bulunmadığını düşünüyorsanız doğru yol imzaya değil borca itirazdır.
Borca itiraz nasıl yapılır?
Borca itiraz, imzanın size ait olduğunu kabul edip borcun bulunmadığını ileri sürmektir. Kanunda sayılan sebepler şunlardır (İİK m.168):
- Borçlu olmadığınız,
- Borcun ödendiği (itfa),
- Alacaklının size süre verdiği (mehil),
- Alacağın zamanaşımına uğradığı,
- İcra dairesinin yetkisiz olduğu.
Bu itiraz da 5 gün içinde, sebepleriyle birlikte, dilekçeyle icra mahkemesine yapılır (İİK m.169).
İcra mahkemesi tarafları en geç otuz gün içinde duruşmaya çağırır. Borcun olmadığının, ödendiğinin veya ertelendiğinin itirazın kabulü için resmi bir belge veya imzası ikrar edilmiş bir belge ile ispatlanması gerekir (İİK m.169/a). Yani tanık beyanı veya imzası inkâr edilebilecek bir yazı bu aşamada genellikle yeterli olmaz. İcra mahkemesi, dilekçenize ekli belgelere göre itirazı haklı görürse, esas hakkında karar verene kadar takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir (İİK m.169/a).
Zamanaşımı itirazında mahkeme, senetteki tarihlere göre değerlendirme yapar; alacaklı zamanaşımının kesildiğini veya durduğunu resmi veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispat edemezse itiraz kabul edilir (İİK m.169/a).
Kambiyo senetlerinde zamanaşımı süreleri Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenmiştir. Örneğin bonoyu düzenleyen kişi poliçeyi kabul eden gibi sorumlu olduğundan, ona karşı istemler vadeden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (TTK m.749, m.779). Çekte hamilin başvurma hakları ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (TTK m.814). Zamanaşımının kesilip kesilmediği somut olaya göre değerlendirilir.
Senedin kambiyo senedi olmadığını nasıl ileri sürerim?
Takibin dayandığı senet kanundaki zorunlu unsurları taşımıyorsa (örneğin senette “bono” kelimesi, düzenleme tarihi veya düzenleyenin imzası yoksa), bu takip yoluna başvurulamaz. Bunu 5 gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla ileri sürebilirsiniz (İİK m.168, m.170/a).
İcra mahkemesi, süresinde yapılmış bir şikâyet veya itiraz nedeniyle önüne gelen dosyada senedin kambiyo senedi niteliği taşımadığını veya alacaklının kambiyo hukukuna göre takip hakkı olmadığını kendiliğinden de dikkate alarak takibi iptal edebilir. Ancak imza inkârı geri alınmış veya borç kısmen ya da tamamen kabul edilmişse bu hüküm uygulanmaz (İİK m.170/a).
İtirazın sonucu ne olur? Tazminat riski var mı?
Borca itirazın kabulü kararıyla takip durur; alacaklının genel hükümlere göre dava açma hakkı saklıdır (İİK m.169/a). Tazminat konusunda kanun şu dengeyi kurar (İİK m.169/a):
Kötü niyeti veya ağır kusuru bulunan alacaklı, borçlunun talebiyle takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir.
Borçlu, alacaklının talebiyle takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir.
İtirazın reddi kararına karşı istinaf yoluna başvurmak icra işlemlerini kendiliğinden durdurmaz; borçlu kanunda öngörülen teminatı gösterirse icra durur (İİK m.169/a).
Kambiyo senedine dayalı takiplerde de genel haciz yolundaki menfi tespit ve istirdat davası hükümleri, bu bölümün kurallarına aykırı olmadıkça uygulanır (İİK m.170/b). Yani icra mahkemesinde ispat edemediğiniz bir iddiayı genel mahkemede tüm delillerle ileri sürmek mümkün olabilir. Ayrıntılar için menfi tespit davası yazımıza bakabilirsiniz.
Bono teminat senedi olarak verildiyse ne yapılır?
Uygulamada sık karşılaşılan bir durum, bir işin veya borcun güvencesi olarak verilen bononun (teminat senedinin) takibe konulmasıdır. Bu durumda borçlu genellikle imzayı kabul eder, ancak senedin teminat olarak verildiğini ve teminat altına alınan borcun doğmadığını veya ödendiğini ileri sürer.
Bu iddia, kambiyo takibinde borca itiraz olarak 5 gün içinde icra mahkemesine bildirilebilir. Ancak icra mahkemesinde itirazın kabulü için borcun bulunmadığının veya ödendiğinin resmi bir belge ya da imzası ikrar edilmiş bir belge ile ispatlanması gerekir (İİK m.169/a). Senet üzerinde “teminat senedidir” gibi bir kayıt veya alacaklının bunu kabul eden imzalı bir yazısı varsa bu önemli bir delil olabilir.
Elinizde böyle bir belge yoksa, iddianızı tüm delillerle genel mahkemede açılacak menfi tespit davası ile ileri sürmek gündeme gelebilir. Senedin bedelsiz veya teminat amaçlı olduğunu ispat yükünün kimde olduğu, somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.
Ne zaman avukata danışmak gerekir?
Kambiyo senedine dayalı takiplerde süreler çok kısadır ve başvuru yeri genel takipten farklıdır. Senet üzerindeki imza konusunda tereddüdünüz varsa, borcun ödendiğine dair elinizde yalnızca tanık veya yazışma varsa, senedin teminat olarak verildiğini ya da boş imzalandığını düşünüyorsanız bir avukattan görüş almak yerinde olur. Takibin hangi yolla başlatıldığını anlamak için ödeme emri yazımıza da bakabilirsiniz. Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Senede dayalı takibe itiraz süresi kaç gün?
Kambiyo senetlerine özgü haciz yolunda imzaya itiraz, borca itiraz ve senedin kambiyo senedi olmadığına ilişkin şikâyet için süre, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gündür. Borcu ödeme süresi ise 10 gündür (İİK m.168).
Bonoya itiraz nereye yapılır?
Kambiyo senedine dayalı takipte itiraz, icra mahkemesine dilekçe ile yapılır (İİK m.168, m.169, m.170). İcra dairesine verilen itiraz bu takip türünde aynı sonucu doğurmayabilir; bu nedenle başvuru yerine dikkat etmek gerekir.
Borca itiraz edince takip durur mu?
Hayır, kural olarak durmaz. Borca ve imzaya itiraz, satış dışındaki icra işlemlerini durdurmaz. Ancak icra mahkemesi, sunulan belgelere göre itirazı ciddi bulursa takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir (İİK m.169, m.169/a, m.170).
İmza benim değilse ne olur?
5 gün içinde icra mahkemesine imzanın size ait olmadığını açıkça bildirmelisiniz; bildirmezseniz takip bakımından imza sizden çıkmış sayılır. Mahkeme imzanın size ait olmadığına kanaat getirirse itirazı kabul eder ve takip durur (İİK m.168, m.170).
Dayanak mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.